სტრატეგია

სტატიაში - ”დოლარის, ევროს და ლარის ტრიადა-მოლოდინები და რეალობები”  განხილულია  დასახელებული ვალუტების კურსების დღევენდელი ვითარებები  და გაკეtებულია ვარაუდები მათი მომავალი პერსპექტივების შესახებ.

ავტორი საკუთარ  კომენტარებს უკეთებს ევროპის ცენტრალური ბანკის ყოფილი და ახალი თავკაცების ტრიშეს   და მარიო დრაგის  მოლოდინებს ამ სფეროში.იგივეს აკეთებს იგი  აშს-ს ფედერალური სარეზერვო სისტემის მიმართ და აკეტებს დასკვნას  ევროს და დოლარის  სავარაუდო მომავალზე.

სტატიის ავტორი ქართული ვალუტის ლარის სტაბილიზაციისთვის საქართველოს მთავრობას აძლევს რამდენიმე რეკომენდაციას.

საკვანძო სიტყვები:

 ვალუტა, დოლარი, ევრო, ლარი, გაძლიერება, შესუსტება, საფონდო ბაზარი, ინდექსი, ვარდნა, საპროცენტო განაკვეთი.

 

შესავალი

ცნონილია რომ მიმდინარე წლის დასაწყისიდან ლარის კურსმა დოლარის მიმართ ვარდნა დაიწყო და შემაშფოთებელ  ნიშნულს მიაღწია. დღეს იგი 1$=2.82 ია (20 დეკამბერი). ეს მხოლოდ საქართველოს პრობლემა არ არის. მეტ-ნაკლებად იგივე ხდება ყველა განვითარებადი ეკონომიკის ქვეყნებშიც.

საქართველოს მთავრობის 10 პუნქტიან გეგმაში ამის დასარეგულირებლად დედოლარიზაცია არის შემოთავაზებული.  ამ ეტაპზე ამ პოზიციის გატარების არც სტრატეგიაა შემუშავებული და არც ალგორითმი, რომც იყოს საქმეს ვერ უშველის. საჭიროა პრობლემის შინ და გარეთ ფართო ხედვა და მისი ინკლუზიური ანუ სხვადასხვა ღონისძიებების ჩართულობებით გადაწყვეტა.

 

1.      ევროკავშირისა და აშშ-ს მოლოდინები დოლარისა და ევროს სტაბილიზაციის მიმართ

ევროპის ცენტრალური ბანკის ხელძღვანელის მარიო დრაგის ბოლო გამოსვლაში.  გაისმა რამდენიმე საყურადღებო მესიჯი, რომლის გაანალიზებაც გვაძლევს 2017 წელს, ევროპულ საფონდო ბაზრებზე სიტუაციების განვითარების  გარკვეულ  სურათს .

მისი განცხადებით მინიმუმ  6 თვე კიდევ იქნება შენარჩუნებული რბილი ფულად-საკრედიტო პოლიტიკა. გარდა ამისა, შემცირებული იქნება  ობლიგაციების  ”მოცულობებით”  შესყიდვის  პროგრამები,  60-80 მილიონი ევროს ფარგლებში თვიურად. ანუ ეს ნიშნავს, რომ ევროპის ცენტრალური ბანკი (ეცბ), მოყოლებული 2017 წლის აპრილიდან დეკემბრამდე დაბაჭდავს (გამოუშვებს) მინიმუმ 360 მილიონ ევროს, რომელსაც მიმართავს ევროკავშირის ეკონომიკისაკენ, კერძოდ, სავალუტო და საფონდო ბაზრებისაკენ. ამით მან ინვესტორებს ინტერესი გაუღვიძა რისკიანი აქტივებისაკენ.

ასეთი პროგრამის ძირითადი მოტივი  გახლავთ ინფლაციის დონის 2% მდე მიღწევა. აი,  ეს დაისახა მარიო დრაგიმ მთავარ მიზნად. მოდით  შევაფასოთ  მისი გამოსვლიდან რამდენიმე  ფრაზა:

1) ”თუ პერსპექტივაში ეკონომიკური სიტუაცია უარესობისაკენ წავა, მაშინ ევროპის ცენტრალური ბანკი (ეცბ) შეგნებულად მოახდენს აქტივების მოცულობების შესყიდვების ზრდას”. დრაგის ამ სიტყვებმა მოგვცა წარმოდგენა, თუ როგორ ფულად-საკრედიტო პოლიტიკას გაატარებს ევროპელი რეგულატორი  მომავალში. რა თქმა უნდა, პირველ რიგში ყველაფერი დამოკიდებულია იმაზე, თუ რა მონაცემებს მიიღებს კაპიტალის ბაზარი და რეგულატორი, დალაგდა თუ არა დაკრედიტების საკითხები, უმუშევრობის დონემ დაიწია ფსიქოლოგიური ნიშნულის 10%-ის ქვემოთ, სამომხმარებლო ფასების ინდექსი იზრდება ნელა, ვარაუდობენ 2017 წელს გაიზრდება 1,3%-მდე და 2018 წელს 1,5 %-მდე, ხოლო სასურველ დონეს 2020 წლამდე მიაღწევს. მეორეს მხრივ,  ასეთი რბილი ფულად-საკრედიტო პოლიტიკის   გაგრძელებისათვის მნიშვნელოვანია სხვა მრავალი ფუნდამენტალური ფაქტორიც. გარდა იმისა, რომ ინფლაციის მაჩვენებელი შორსაა სასურველისაგან, ევროკავშირის  პერიფერიებში არის პოლიტიკური ფაქტორებიც. იმ შემთხვევაში თუ  ეცბ  არ გამოისყიდის აქტივებს, მაშინ  იტალიის, პორტუგალიის, ესპანეთისა და საბერძნეთის ევრობონდების შემოსავლიანობა შეიძლება ძალიან გაიზარდოს, რაც ტექნიკურად  შეიძლება გახდეს  ევროკავშირში მრავალი  ფინანსური ინსტიტუტის დეფოლტის მიზეზი. ასეთის როლში პირველ რიგში გვევლინება იტალიური ბანკები და გერმანიის დოიჩე ბანკიც.

2) ”მომჭკნარი რეფორმების გამო, ევროკავშირის ეკონომიკური ზრდა იქნება შენელებული”-მარიო დრაგის ეს სიტყვები უნდა განვიხილო, როგორც  მორიგი მინიშნება, რომ ეცბ  როგორც,  ფულად-საკრედიტო პოლიტიკის მასტიმულირებელი, არ არის მზად გადაჭრას ყველა პრობლემა თუ ევროკავშირის  ქვეყნების პოლიტიკურ ელიტას არ ძალუძს  გაატაროს საჭირო ეკონომიკური რეფორმები. დამატებითი თავის ტკივილი მარიო დრაგს სწორედ იტალიის კონსტიტუციურმა  რეფერენდუმმა გაუჩინა, რომელიც ევროს კურსს ზეწოლის ქვეშ ამყოფებს.

3) ”პერსპექტივაში ეკონომიკური ზრდის, რისკთა ბალანსი გადახრილია ნეგატივისკენ” - დრაგის ეს სიტყვები მიანიშნებს, რომ პერსპექტივაში ეცბ არაა დარწმუნებული ეკონომიკური სიტუაციის გაუმჯობესებაში, რადგანაც არსებობს მრავალი ფაქტორი, რომელიც ხელს უშლის ეკომომიკის ზრდას. ნაკლებად სავარაუდოა დაესახელებინა დრაგს ეს ფაქტორები და არც დაუსახელებია, ვფიქრობთ ესენია: ჩინეთი, ტრამპი, ბრექსიტი და ევროპის ქვეყნების პოლიტიკური შოუები.

4) ” ეკონომიკური სიტუაციის   ამ დონეზე   შენარჩუნება  დღეს არ განიხილება” - დრაგის ეს სიტყვები სხვა არაფერია თუ არაის, რომ ინფლაციის დონისა და მშპ-ს ზრდა მიმდინარეობს ძალიან შენელებულად ვიდრე ელოდებოდნენ.

თუ შევაჯამებთ ზემოთ აღნიშნულს, შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ეცბ-ს ფულად-საკრედიტო პოლიტიკა ძირითადში არც შეცვლილა, პირიქით, ის  მეტად  პროგნოზირებადი  გახდა.

ამიტომ შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ერთიანი ევროპის ვალუტის კურსი აშშ დოლართან მიმართებაში  1,05 არეალშიც კი საფრთხის ქვეშაა. ვფიქრობ, რომ ევრო დაეცემა ფუნტთან, კანადურ დოლართან და  შცეიცარულ ფრანკთან მიმართებაში. თუმცა აშშ-ს მიერ საპროცენტო განაკვეთის ცვლილებიდან გამომდინარე ევრო უკვე ჩამოცდა 1,05  იან ნიშნულს.

 შეგახსენებთ, რომ 2008 წლის ზაფხულში, როდესაც მსოფლიო ფინანსური კრიზისის ზღურბლზე  იდგა, ეცბ-მ ერთწლიანი შესვენების შემდეგ 0.25%-ით გაზარდა საპროცენტო განაკვეთი და 4,25%  გახადა. აღნიშნული ქმედებით მან ევროპელ მწარმოებლებს  ”ცხოვრება ” გაურთულა, რომლებიც ისედაც წუხდნენ მაღალი ევროს კურსის, აქტივების ღირებულების დაცემისა და  რეფინანსირების მაღალი ღირებულებების გამო. ამიტომ ეცბ-ს რამდენიმე თვეში სასწრაფოდ  მოუწია საპროცენტო განაკვეთის დაწევა და ერთი წლის შემდეგ იგი საერთოდ 1%- მდე დაიყვანა.

მეორეჯერ ასეთივე  გაიმეორა ტრიშემ, 2011 წლის შემოდგომაზე თანამდებობიდან წასვლის წინ, როდესაც რეფინანსირების განაკვათი აწია 1,5%-მდე და ის შემოდგომაზევე  სასწრაფოდ იქნა დაწეული, როდესაც ეცბ-ს ხელმძღვანელად მოვიდა ახლანდელი ხელმძღვანელი მარიო დრაგი.

ორივე შემთხვევაში განაკვეთის აწევას ამართლებდნენ ინფლაციის მაღალი დონით. ამ პროცესებმა ევროკავშირში გამოიწვია უმუშევრობის ზრდა. სწორედ იმდროინდელი არასწორი გადაწყვეტილებების შედეგებს იმკის დღესაც ევროკავშირი, სადაც უმუშევრობის დონემ მხოლოდ ამ წლის ზაფხულში  მიაღწია  10%- ზე ნაკლებს.

       ერთი შეხედვით  თითქოსდა  ჩანს, რომ  მართვის ეს სტილი ისტორიას ჩაბარდა, მაგრამ ის, რაც ეცბ-მ ახლახან განაცხადა, ვგულისხმობ  ყოველივე ზემოთხსებენულს, ჩანს, რომ  მართვის პროცესები არ იცვლება. კერძოდ, ვგულისხმობ იმას, რომ რბილი მონეტარული პოლიტიკის გაგრძელება  უცნაურად ჟღერს, მაშინ,  როდესაც : ა) ნავთობის ფასი მოძრაობის ახალ დერეფანს იკეთებს; ბ) ეცბ პროგნოზირებს ეკონომიკის ზრდას; გ) ანონსდება  მშპ-ს ზრდა 1,7% მდე.

მინდა ავღნიშნო შემდეგი. ეცბ თავის გათვლებში იყენებს  სამომხმარებლო ფასების ჰარმონიულ ინდექსს, რომელიც მოიცავს ენერგომატარებლებს. US EIA კი ენერგომატარებლების ფასების  0,25%-ით ზრდას ითვალისწინებს, აღნიშნული კი აუცილებლად მიიყვანს ევროკავშირს ინფლაციის  ზრდამდე. შემიძლია თამამად ვთქვა, რომ  ევროკავშირში ინფლაცია 2017 წლის  ზაფხულში  გაიზრდება, ეცბ-ს მხრიდან ყოველგვარი ჩარევისაგან დამოუკიდებლად.

როგორც ცნობილია, ყველა ენერგომატარებლის ფასი გამოისახება დოლარებში. დღეისათვის ევროპელი მომხმარებლები ნავთობის ფასზე უკვე იხდიან 7-10%-ით მეტს ვიდრე გადაიხდიდნენ მაშინ, ევროს კურსი, მაგალითად, რომ ყოფილიყო 1,1280. ამასთან, ეცბ მარტო შერბილებული პოლიტიკის გაგრძელებით არ შემოიფარგლა, იგი ცვლის ობლიგაციების შესყიდვის  რიგითობასაც,  რომელთა შემოსავლიანობაც შეიძლება იყოს 0,4%-ზე ნაკლები. ეს კი გამოიწვევს ყველა იმ ფინანსური ინსტრუმენტების შემოსავლიანობის შემცირებას, რომლებიც ევროშია ნომინირებული.

ამიტომაც აშშ-ს ფსს საპროცენტო განაკვეთის აწევის შემთთხვევაში ევროს კურსი უნდა ჩამოცდეს 1,05 იან ნიშნულს,  და მის ქვემოთ მოძებნოს მოჭიდების ადგილი. თუ ეს ასე არ მოხდა, მაშინ უნდა ვივარაუდოთ, რომ ევროს კურსი, როგორც ლარი, ხელოვნური სუნთქვის აპარატზე მიაერთეს.

ყოველშემთხევაში ინვესტორებს ეს საკითხები აღელვებს...  რეალური  მლოდინი კი ასეთია: 2017 წელს ფსს 3 ჯერ გაზრდის განაკვეთს, ასეთის  შემთხვევაში, ტექნიკურად , ეს გამოიწვევს მრავალი საფინანსო ინსტრუმენტის  დაბლა დაშვებას. მაგალითად, როგორც კი აშშ ინდექსი 100 იან ნიშნულს ჩამოცდება, ეს იქნება პირველი სიგნალი, რომ  დოლარი სუსტდება.

ბოლო დროს ფსს-მ მონეტარული პოლიტიკა გაამკაცრა 2015 წლის დეკემბერში. საპროცენტო განაკვეთის გაზარდა  საერთოდ  დადებითად აისახება იმ ქვეყნის ვალუტაზე.

დონალდ ტრამპის აშშ პრეზიდენტად მოსვლამ, სრულად შეცვალა ფინანსურ ბაზრებზე სიტუაცია. ამერიკულმა აქციების ფასებმა ვარდნა შეაჩერეს და დაიწყეს ზრდა, მიაღწიეს  რეკორდულ მაჩვენებლებს, ხოლო აშშ-ს 10 წლიანი სახელმწიფო ობლიგაციების შემოსავლიანობა,  პირველად ბოლო 11 წლის განმავლობაში,  გაიზარდა 2% ით.

მოკლედ რომ ვთქვათ, საბოლოო ჯამში დოლარი გაიზარდა 5% ით. ეს ცვლილებები რა თქმა უნდა ფსს გეგმებს გარკვეულწილად ცვლის, რადგანაც შემოსავლიანობის სწრაფი ზრდა და დოლარის გამყარება ამკაცრებენ ეკონიმიკურ სიტუაციას. კერძოდ, იზრდება სასესხო ღირებულება და იზრდება საექსპორტო ღირებულებაც. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ,  ფინასურ ბაზრებზე შექმნილმა სიტუაციამ  ფსს-ს ნაწილი გასაკეთებელი საქმეებისა გაუკეთა. კერძოდ, ის, რომ მინიმუმ 5 თვემდე კიდევ ერთხელ განაკვეთის აწევას აარიდა.

ფსს-ს ხელმძღვანელი ჯანეტ იელენი ტრამპმა არაერთხელ გააკრიტიკა და თანამდებობიდან გადაყენებითაც დაემუქრა. ესეც იყო ერთ-ერთი მიზეზი და სიგნალიც, რომ ფულად-საკრედიტო პოლიტიკა  გამკაცრდებოდა მანამდე, ვიდრე ტრამპი დაიკავებდა პოსტს და ზეწოლას მოახდენდა  ფსს-ზე.

      მოდით გავაანალიზოთ, რა მოყვება საპროცენტო განაკვეთის აწევას. საერთოდ, საფინანსო ბაზრებს აქვს თავისი კანონები და იგი ხშირად ეკონომიკის პრინციპებს არ ემორჩილება. აქ სიტუაციას ქმნის და ბაზარს ამოძრავებს ინფორმაციები და ინვესტორის ქცევა, რომელიც რთულად გამოსაცნობია. არსებობს გამოთქმა, რომ ბაზარი ბრძენთა ბრძენია და ძალიან ხშირად სიურპრიზებს გვიმზადებს. საპროცენტო განაკვეთის აწევაცაა და აწევაც. მოდით განვიხილოთ სამი ვარიანტი:

ვარიანტი პირველი:

ფსს-მ გაზარდა განაკვეთი, და მისმა ხელმძღვანელმა იელენმა  არაფერი თქვა  შემდგომში განაკვეთის აწევის ვადებთან მიმართებაში. ასეთის შემთხვევაში, დიდი ალბათობით, აშშ დოლარი შესუსტდებოდა იმიტომ, რომ მისი ინდექსი ისედაც მაქსიმუმზე იყო ასული. ასეთ შემთხვევაში  ინვესტორები  დოლარის   შესყიდვაზე (მოთხოვნაზე) დახურავდნენ „გრძელ პოზიციებს“ ბაზარზე ტექნიკურად გვექნებოდა ორმხრივი მოძრაობა და დააფიქსირებდნენ მოგებას, რის შედეგადაც დაიწყებოდა დოლარის პოზიციების შესუსტება.

ვარიანტი მეორე:

ფსს აწევდა საპროცენტო განაკვეთს, მაგრამ მისი ხელმძღვანელი, როგორც ხშირად სჩვევია თავის გამოსვლაში, ორაზროვნად და გაწონასწორებულად იტყოდა, რომ შემდგომი საპროცენტო განაკვეთის აწევა განიხილება ივნისში, მაგრამ ამასთან დავაკვირდებით თუ  როგორი იქნება ეკონომიკური  სიტუაცია და რა მაჩვენებლები  გვექნება.  ასეთი განცხადების შემთხვევაში დოლარი მაინც დაეცემოდა და  ეს  იმაზე უფრო სწრაფად მოხდებოდა, ვიდრე პირველ ვარიანტში. კერძოდ, მოგების ფიქსირებები მოხდებოდა ამ წლის ბოლომდე და დოლარზე მოთხოვნის ანუ შესყიდვის პოზიციებს ინვესტორი ნაკლებად სავარაუდოა  გადაიტანდა 2017 წელში. და ინვესტორები ფულს გააკეთებდნენ დოლარის ვარდნაზე.  მითუმეტეს მოძრაობები მოხდებოდა იმ ფონზე, როცა ნოემბრიდან დღემდე იენა  და ევრო მოყოლებული 9 ნოემბრიდან უფასურდება. მათ შორის იენა 17%-ით გაუფასურდა.

ვარიანტი მესამე:

ფსს მაღლა წევს განაკვეთს და თან ხაზს ავლებს იმას, რომ შემდგომშიც გაამკაცრებს პოლიტიკას, ის, რაც მოვისმინეთ ფსს სხდომიდან არის, რომ 2017 წელს 3-ჯერ მოხდება განაკვეთის ზრდა. ეს არის უფრო აგრესიული პოზიცია ვიდრე გაჟღერდა სექტემბრის თვეში განაკვეთის  2-ჯერ აწევა.

იელენი ამბობს, რომ “იმდენად თვითდაჯერებული არიან ამერიკული ეკონომიკის პროგრესში რომ, გადაწყვეტილება საპროცენტო განაკვეთის აწევის შესახებ უსიტყვოდ აღიქმება“.

ფედრალური ფონდების ფიუჩერსებით თუ ვიმსჯელებთ, ბაზარზე ახლა ალბათობა იმისა, რომ

ივნისში აიწევს საპროცენტო განაკვეთი 70%-ია, ხოლო დეკემბერში რომ აიწევს - 100%.

ფსს-ს არათუ ეშინია, რომ საპროცენტო განაკვეთის აწევა  გამოიწვევს  უარყოფით ეკონომიკურ შედეგებს, არამედ დარწმუნებულია აშშ ეკონომიკის პროგრესით 2017 წელს. მისი ასეთი განწყობა უკვე განაპირობებს  მთელი 2017 წელის მანძილზე, დოლარზე მოთხოვნას. თუმცა ბაზრის წესებიდან გამომდინარე დროდადრო იქნება კორექციები, მაგრამ არც თუ ისე მნიშვნელოვანი დაწევებით. თუმცა საბოლოო ჯამში ინდექსის გრაფიკი მიმართული იქნება აღმავლობისაკენ.

გამყარებული დოლარი ეს პრობლემაა საერთაშორისო მსესხებლებისათვის (ქვეყნებისათვის), რომლებმაც  ტრილიონობით ვალი დააგროვეს. დაფარონ ეს ვალი ეროვნული ვალუტებით, ესეც რთულია, სესხის რაოდენობა რაც ბანკებს აქვს აღებული აშშ-ს ფარგლებს გარეთ  2015 წლის მონაცემებით 9,8 $ ტრილიონია. (Bank for International Settlements)

ამ თანხის მესამედი ნასესხები იყო განვითარებადი ბაზრების მიერ, რომელთა ვალუტები ნაკლებად მდგრადი არიან აშშ დოლარის მიმართ და  როდესაც  აშშ საპროცენტო   განაკვეთი იზრდება,  დიდი ალბათობით, მიდრეკილი არიან დევალვაციისაკენ.  ვფიქრობთ, გაძლიერებული დოლარი ხელს შეუწყობს განვითარებადი ქვეყნებიდან კაპიტალის გადინებას, და ასევე ჩინეთიდანაც, სადაც იზრდება დოლარებში გამოსახული ვალის  რაოდენობა, ძლიერი დოლარი ამერიკელებს უფრო მდიდარს გახდის, მსყიდველობითუნარიანობას ზრდის და იმპორტის ღირებულებას უმცირებს. ჩინეთმა, როგორც ჩვენი პლანეტის ეკონომიკის სიდიდით მეორე ქვეყანამ, უკვე გააკეთა შემაშფოთებული კომენტარი და იწინასწარმეტყველა  ფინანსური არასტაბილურობის მეორე ტალღა და გლობალური ფინანსური ”უწესრიგობა” ბაზრებზე  დოლარის ასეთი გამყარების გამო...

მოკლედრომ ვთქვათ, კაპიტალის ბაზრებზე ყველა პირობაა შექმნილი იმისათვს, რომ დეკემბრის ბოლო კვირიდან იანვრის ბოლომდე საფონდო ბაზრებზე ამერიკული აქციების ფასი დაეცეს. სად წაიღებენ ინვსტორები გამონთავისუფლებულ ტრილიონებს წინასწარ ძნელი სათქმელია, იქნება ეს სავალტო თუ სასაქონლო ბაზარი. როგო წესი, ასეთ დროს ოქროს ფასი აიწევს ხოლმე, მაგრამ არაა გამორიცხული ნაწილმა კაპიტალმა სავალუტო ბაზარზე გადაინაცვლოს და დოლარის ინდექსი კვლავ აიწიოს ან ნავთობში მოიყარის თავი.

1.      ლარის  სტაბილიზაციის პერსპექტივები.

ყოველივე ამის ფონზე, საქართველოს მთავრობამ მიიღო რიგი ღონისძიებები ლარის კურსის სტაბილიზაციისათვის, შევეხები  რამდენიმე მათგანს:

1)      აუქმებს მოგების გადასახადს იმ მოტივით, რომ მოგების თანხები დარჩება კომპანიებს, და ამ თანხის რეინესტირებით,  მეტად განავითარებენ საქმიანობას, დაასაქმებენ ადამიანებს. თეორიულად, ერთი შეხედვით ეს ასეა, მაგრამ შევხედოთ როგორ იმუშავებს ეს რეალურად პრაქტიკაში.

პრაქტიკულად ყველა საშუალო კომპანია ცდილობს წლის განმავლობაში მოახდინოს მოგების შემცირება. იქნება ეს სამივლინებო, სარემონტი, ინვენტარის შეძენა და სხვა ხარჯები და ისედაც დაბალი მოგების გადასახადი მას არცთუ ისე დიდ ტვირთად  აწვება. დიდ მოგებას წერენ ისეთი კომპანიები, როგორებიცაა სადაზღვევო, საბანკო, ფარმაცევტული, მიკროსაფინანსო და ისეთებიც, რომელიც კონკურენციის გარეშე მუშაობენ. როგორებიცაა: წყალკანალი, ენერგო პრო, თელასი და სხვა. ამ კომპანიათა ნაწილი ისედაც მხოლოდ მოგების გადასახადით იბეგრებიან.  მოგების თანხების ლომის წილი ამათზე მოდის. რას მოუტანს ეს რეალურად სახელმწიფოს გარდა იმისა,  რომ საკუთრებაში შეიძენენ შენობებს და იქ შეიძლება დასაქმდეს 2-3 ადამიანი. ამ გადაწყვეტილებით მთავრობამ უარი თქვა ბიუჯეტში 600 000 000=მდე ლარის შემოსავალზე და ის რეალურად ჩაუტოვა მონოპოლიებსა და ბანკებს, სადაზღვევო კომპანიებს, მიკროსაფინანსო კომპანიებს. სავალუტო ფონდთან, რომ პირი მოეწმინდათ აიღეს ვალდებულება, რომ გაზრიდნენ საწვავზე და სიგარეტზე აქციზს, საიდანაც შემოსავლები გადაფარავდა ამ დანაკლისს.

 

2)      რას გამოიწვევს ახლა საწვავზე აქციზის გაზრდა? საქართველოში საწვავის შემომტანი ისედაც 5-7 ოპერატორია და ავტოგასამართების 95% მათ ხელშია. აშკარად არსებობს  მათ შორის შეთნხმება სარეალიზაციო, ერთეული საწვავის საბოლოო ფასის სიდიდის შესახებ და ამ წესს იცავენ. მაშინ როდესაც საწვავი უნდა ღირდეს მაქსიმუმ 1,30-1,45 თეთრი,   იყიდება 1,85-2 ლარის ფარგლებში, აქციზის გაზრდა საშუალებას მისცემს ფასები კვლავ აწიონ 15-20%-ით. ამას ემატება ისიც, რომ 2017 წლის პროგნოზით ნავარაუდებია ენერგომატარებლებზე ფასების ზრდა, დავამატოთ ზემოთაღნიშნული დოლარის გამყარების შესახებ მოსალოდნელი ვარაუდი  და ჯამში  გვექნება დასკვანა:  მოგების გადასახადის გაუქმება იმდენად ვერ მოიტანს  დადებით  ეფექტს, ვიდრე გვექნება აქციზის გაზრდით  უარყოფითი ეფექტი,  რაც დაიწყება საწვავის გაძვირებით  და რომელიც  ჯაჭვურ რეაქციაში გამოიწვევს პროდუქტების   გაძვირებასაც.

3)      რაც შეეხება  დედოლარიზაციის  ინიციატივას, იგი  უახლოესი 10 წელიწადი ვერ იმუშავებს, ამისი არც სტრატეგია  არის  ჯერ შემუშავებული და არც ალგორითმი,  რომც არსებობდეს ის გრძელვადიანი პროცესია  და  მითუმეტეს მაშინ, როდესაც იმპორტი გაცილებით ჭარბობს ექსპორტს.

მთავრობა ისეთ პოლიტიკას  ატარებს, რომ   აუცილებლად  მოუწევს ენერგორესურსებზე ტარიფების გაზრდა. ესეც უარყოფითად იმუშავებს ისედაც გაღარიბებული მოსახლეობის ბიუჯეტზე.

 

დასკვნა

გამოვყოფდი რამდენიმე რეკომენდაციას ეროვნული ვალუტის სტაბილიზაციისათვის:

ა) ბიუჯეტიდან დეფიციტური ხარჯვის შემცირება;

ბ) სესხების ლარში გაცემა ისე, რომ პროცენტი არ აიწიოს;

გ) კაპიტალის ბაზრის გახსნა, სადაც ფინანსური ინსტრუმენტები ლარში იქნება დომინირებული;

დ) შემოსავლებზე დიფერენცირებული ანუ პროგრესული  საგადასახადო განაკვეთის დაწესება;

ე) ბლუმბერგის ტერმინალის ნაცვლად, შეიქმნას ახალი გამჭვირველე სავაჭრო ტერმინალი და  ვაჭრობის ღიად წარმოჩენა.

 

ვითვალისწინებ რა მსოფლიო სავალუტო ბაზრებზე შექმნილ სიტუაციას, (ამის შესახებ ადრეც განვაცხადეთ სხვადასვა ბეჭდვით საშუალებებში, იქნებოდა ეს სამეცნიერო ნაშრომი თუ საგაზეთო სტატია) ასევე, საახალწლო ტრანზაქციების მოცულობებიდან გამომდინარე, თურქეთის რესპუბლიკასთან და  რეგიონში არსებულ სხვა ქვეყნაბთან მიმართებაში, საკმარისია თურქული ლირა გადაცდეს  3,50-ან ნიშნულს და დოლარის ინდექსმა შეინარჩუნოს 102,50 ზე  მაღალი ნიშნული, ლარის კურსი იმერყევებს 2,7550__2,8350 შუალედში. ძნელი სათქმელია, რას იზამს ლარის კურსი 24  დეკემბრის შემდეგ, ვინაიდან როგორც ზემოთ მოგახსენეთ და იგივე 2 და 4 დეკემბრამდე სოციალურ ქსელშიც გავაზიარეთ, ამ პერიოდში მოსალოდნელია საფონდო ბაზრებზე ამერიკულ აქციებზე ფასების ვარდნა.  არ გამოვრიცხავ მოფრინდეს სადმე ”შავი გედი”, როგორც ეს მოხდა 2015 წლის 24 აგვისტოს. ასეთი თუ განმეორდა  რადიკალურად შეცვლის პროცესებს...

სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ,  მინდა ხაზი გაუსვა იმ გარემოებას, რომ მაშინ როდესაც  დონალდ ტრამპი ჯერ არ ჩამჯდარა თავის სავარძელში,  გადაწყვეტილებაც  არ მიუღია რაიმე პრობლემის მოგვარებისთვის, ამ დროს კი ფინანსურ ბაზრებზე ინვესტორები მთელი ენერგიით ყიდულობენ აქტივებს, რაც იწვევს  დიდძალი ფინანსური  კაპიტალის თავმოყრას მსოფლიო ეკონომიკის ფიქტიურ სექტორში, სადაც აქციების მაღალი ფასები ფუნდამენტალურად არაა გამყარებული - ვფიქრობთ,  ასეთი სიტუაცია უახლოეს რამდენიმე კვირაში მიგვიყვანს გაბერილი ბუშტის  პრინციპთან,  რომლის გასკდომის ხმასაც ძალიან  მალე გავიგონებთ.

ბაზრების  ასეთი რეაქცია ვფიქრობ, ბოლო ათწლეულის აფიორას გავს. ძნელად თუ გავიხსენებთ ისეთ  მომენტს, როდესაც  ბაზრებე  ასეთი ძლიერი ცდომილებები იყო, ანუ როდესაც პროგნოზირებენ ერთს და ღებულობენ - მეორე შედეგს. ბოლოჯერ ასეთი მახსენდება 2008 წლამდე პერიოდი, როდესაც ბევრ ცნობილ ეკონომისტს იპოთეკური დერივატივების ბაზარი მიაჩნდა, როგორც მესია - ნათელი მომავლისა, მაგრამ სწორედ ის  გახდა  მიზეზი მსოფლიო  გლობალური ფინანსური კრიზისისა.

 

ვიმედოვნებთ, საქართველოს მთავრობის ეკონომიკური  გუნდი გაითვალისწინებს, მეზობელ რეგიონებში ეკონომიკურ სიტუციას, სწორად გააანალიზებს საფონდო ბაზრებზე  მიმდინარე  პროცესებს და  მომავალში  ისე მიიღებს  სწორ  გადაწყვეტილებებს, ინკლუზიური  ეროვნული ეკონომიკის  ზრდის  საქმეში.

დასარულს ვიტყოდით, უნდა შევიგნოთ, რომ  დღეს ეკონომიკის საზომი ერთეული მხოლოდ ფულის   ან ძვირფასი ლითონის  სახით არ არსებობს, ის შეიძლება ყველაზე უკეთ გამოისახოს ისეთ სისტემაში, რომელიც  ქმედითუნარიანი იქნება  დოვლათი მოიტანოს გრძელვადიან პერსპექტივაში, თანაც ისე, რომ სრულად აკმაყოფილებდეს მოსახლეობის მოთხოვნებს პირველად და მთავარ მოთხოვნილებებზე. მალე ალბათ ეკონომიკის ფორმატიც შეიცვლება და გადავალთ რაოდენობრივიდან   ხარისხობრივ   მოთხოვნილებებზე.

 

გამოყენებული ლიტერატურა:

1.      www.bloomberg.com

2.      www.geostat.ge

ნიკა შენგელია ”მსოფლიო ფინანსური კრიზისი და ქვეყნის ცენტრალური ბანკების გამოწვევები: პრობლემები და მათი რეგულირების გზები” წმ. გრიგოლ ფერაძის სასწავლო უნივერსიტეტი.  შრომების კრებული ტომი 4.