Tbilisi merriot ში გაიმართება შეხვედრა და ვინც უნდა ისინი შეხვდნენ Tbilisi merriot ში გაიმართება შეხვედრა და ვინც უნდა ისინი შეხვდნენ

გაიგე მეტი

Tbilisi merriot ში გაიმართება შეხვედრა და ვინც უნდა ისინი შეხვდნენ Tbilisi merriot ში გაიმართება შეხვედრა და ვინც უნდა ისინი შეხვდნენ

გაიგე მეტი

პარტნიორები

სიახლეები

29 ივლისი 2017წ

დემოკრატიული სახელმწიფოს მართვის პრინციპები (II ნაწილი)

(ნაწილი II: მთელი ძალაუფლება ხალხს!)

გაგრძელება,

დასაწყისი იხ. ჟურნალის 2013 წლის მე-2 ნომერში.

ჟურნალის წინა ნომერში ჩვენ საუბარი გვქონდა დემოკრატიული და სამართლიანი არჩევნების ჩატარების, საარჩევნო კომისიების წევრთა დაკომპლექტების დემოკრატიულ პრინციპებზე. ამჯერად კიჩვენი სურვილიამკითხველსა და ქართულ საზოგადოებას შევთავაზოთ დემოკრატიული სახელმწიფოს მართვის ზოგიერთი ძირითადი და უმნიშვნელოვანესი ბერკეტების შემოღება, ავხსნათ და წარმოვაჩინოთ მისი მეცნიერული საფუვლები. თუ როგორ და რა ფორმით, რა დოზით შეიძლება, მართოს ხალხმა სახელმწიფო. საკმარისია თუ არა დემოკრატიის დღეისათვის არსებული ფრომები და საშუალებები რეალური დემოკრატიისათვის. თუ არამაშინ რა უშლის ხელს და როგორ შეიძლება  ამ პრობლემების დაძლევა?

მოკლედ გავიმეორებთ წინა, I ნაწილში, მოყვანილ `დემოკრატიის~ განმარტებას:

თანამედროვე გაგებით დემოკრატია ესაა სახელმწიფო მართვის ფორმა, როდესაც მთელი ძალაუფლება უშუალოდ ხალხს ან მათ წარმომადგენლებს ეკუთვნით. დემოკლრატიის უმთავრესი მოთხოვნააარჩევითობა და მოკლევადიანობა.

კიდევ ერთხელ მივაქციოთ ყურადღება ტერმინ `დემოკრატიის~ განმარტებას - `სახელმწიფო მართვის ფორმა, როდესაც მთელი ძალაუფლება უშუალოდ ხალხს ან მათ წარმომადგენლებს ეკუთვნით.~

აქ საინტერესოა უინსტონ ჩერჩილის სიტყვების მოხსენიება, რომელიც ამბობს: `დემოკრატია მმართელობის საუკეთესო ფორმა არ არის, მაგრამ კაცობრიობას ჯერ უკეთესი არ მოუგონია~-. დიახ, დემოკრატიული მართვა შეცდომის დაუშვებლობას არ გამორიცხავს, მაგრამ ეს შეცდომაც კი საზოგადოების ერთობლივი პასუხისმგებლობით იქნება დაშვებული. თუმცამეტად სავარაუდოა, რომ შეცდომები ნაკლები იქნება.

არგუმენტები:

რა საფუძველი გვაქვს  ვიფიქროთრომ რეალური ძალაუფლების ხალხის, საზოგადოების ხელში გადასვლის შემთხვევაში ნაკლები შეცდომები იქნება დაშვებული?

დავიწყოთ იმით, რომ პირადი დაკვირვებითა და მონაწილეობით ბოლო 20-23 წლის მანძილზე მივედი იმ დასკვნამდე (და ეს მარტო ჰიპოთეზა არ არის, არამედ გამყარებულია უამრავი უტყუარი ფაქტობრივი მასალებით), რომ ხელისუფლება უმეტეს შემთხვევაში შეცდომას კი არ უშვებს, არამედ დანაშაულს ჩადის ქვეყნის, საზოგადოებისა და პიროვნებების წინაშე. სქემა არის ასეთი: დემოკრატიის სახელით ავანტიურისტები, რომლებიც საკუთარ თავს პოლიტიკოსებს უწოდებენ, ხელისუფლების უზურპაციას ახდენენ, ხოლო  ხელისუფლებაში მოსვლის მერე სახელმწიფოსა და  და ხალხის სახელით საკუთარ თავზე ირგებენ  კანონებსა და ყველა ნორმატიულ აქტებსრათა გაიხანგრძლივონ ხელისუფლებაში ყოფნის პერიოდი.

1992 წლიდან  მოყოლებული საქართველოში ეროვნული მთავრობა არ გვყოლია, პირველ რიგში, პირველი პირები, რომლებიც ლამის მონარქის (უცხო სახელმწიფოს მარიონეტი, მაგრამ მაინც) უფლებით სარგებლობდნენ და მოქმედებდნენ. ისინი განა შეცდომებს უშვებდნენ? არ იცოდნენ რას აკეთებდნენ? მაშინ რისი პოლიტიკოსი ხარ? არა, მათ ყველაფერი კარგად იცოდნენ, ღებულობდნენ ინსტრუქციებს უცხო ქვეყნიდან თუ ქვეყნებიდან და ყველაფერს ზედმიწევნით აკეთებდნენ გარეშე ძალების დავალებების შესასრულებლად, საკუთარი ფინანსური ინტერესების დასაკმაყოფილებლად და ძალაუფლების შესანარჩუნებლად, ოღონდ ამას აკეთებდნენ დემოკრატიის საფარქვეშ, ხალხის სახელით. ეს იყო უზურპატორების ხელისუფლება თუ არ გამოვრიცხავთ ზოგიერთ პატიოსან მაღალჩინოსანს და სახელმწოფო აპარატს, რომელის საარსებო საშუალების მიღების მიზნით ემსახურებოდნენ ქვეყანას, თუმცა ხშირად, ალბათ, ბრმა იარაღიც კი იყვნენ უზნეო ხელმძღვანელებისათვის.

ჩვენი მსჯელობის ობიექტი კონკრეტული პიროვნებები არ გახლავთ, არამედ არსებული სამართლებრივი ბაზის ფუნდამენტალური საფუძვლების მახინჯი ფორმებისა და პრინციპების მხილება, მისი გამოსწორებისთვის აუცილებელი საკონსტიტუციო და სხვა სამართლებრივი ცვლილებების აუცილებლობის დასაბუთება.

რომ ყოფილიყო რეალური დემოკრატია, რომელიც იშვიათობაა დღევანდელ მსოფლიოში, მაგრამ მეტ-ნაკლებად მაინც არის სხვადასხვა დოზით, მაშინ ისინი ამას ვეღარ გაბედავდნენ, თუ გაბედავდნენ და მალევე დაკარგავდნენ თანამდებობას.

ჩვენი მოწოდებაა - `მთელი ძალაუფლება ხალხს!~, ხოლო იმისათვის, რომ მთელი ძალაუფლება გადაეცეს ხალხს, საჭიროა მას მიეცეს შემდეგი უფლება: ხალხს უნდა შეეძლოს ნებისმიერ დროს ნებისმიერი თანამდებობის პირის გადაყენების, ვინც საჯარო სამსახურში მუშაობს და სახელმწიფო ბიუჯეტიდან იღებს დაფინანსებას, ხოლო თუ არჩეულია, მისი გადარჩევის უფელბა, დაწყებული პრეზიდენტიდან და დამთავრებული დამლაგებლით. აქ იგულისხმება ხელისუფლების ყველა შტო: საკანონმდებლო, აღმასრულებელი და სასამართლო ხელისუფლება.

ჩვენთან, საქართველოში, დემოკრატიის პრინციპი, ერთის მხრივ, აღიარებულია კონსტიტუციითაც კი, მაგრამ მეორეს მხრივ, დაბლოკილია იმავე კონსტიტუციით.

მაგალითად: კონსტიტუციის მე-5 მუხლის 1 პუნქტში ვკითხულობთ: `საქართველოს სახელმწიფო ხელისუფლების წყაროა ხალხი.~ საწინააღმდეგო არაფერი გვაქვს, მაგრამ ეს არ არის საკმარისი ფორმულირება. მარტო წყარო არაფერია, აქ უფლებებიც უნდა ჩანდეს. მაგალითად, ასეთი დასასრულით: `. . . რომელიც ირჩევს და გადაირჩევს, საჭიროების შემთხვევაში კი ათავისუფლებს თანამდებობიდან ნებისმიერ სახელმწიფო მოხელეს, რომელიც სახელმწიფო ბიუჯეტიდან იღებს დაფინანსებას~.

ავხსნათ სახელმწიფო მოხელეების იდეოლოგიური საფუძვლები:

რატომ ვირჩევთ ან რატომ ვნიშნავთ სახელმწიფო მოხელეებს? იქნებ არ არის საჭირო და ყველამ ვაკეთოთ რაც გვინდა? მაგრამ ეს ხომ ქაოსი იქნებოდა! მოდით, გავაუბრალოოთ ეს საკითხი, რადგან ამ სტატიის მიზანია არა მარტო მეცნიერთა და სახელმწიფო მოხელეთათვის სიტუაციის ახსნა, რომელთა დიდმა უმრავლესობამ ისედაც იცის ეს ყველაფერი, არამედ ნებისმიერი ჩვეულებრივი მოქალაქისთვისაც რომ იყოს გასაგები, თუ რაზეა საუბარი და რის ახსნას ვაპირებთ.

როდესაც ადამიანთა ჯგუფი შეიკრიბება და გადაწყვეტენ რაიმე საქმის ერთობლივად განხორციელებას, ისინი ირჩევენ დროებით ხელმძღვანელს, რაც სრულებითაც არ ნიშნავს, რომ ის ამ ჯგუფში ყველაზე უკეთესია. საქმისა და ადამიანთა ჯგუფის ხელმძღვანელობა დავალებაცაა, შესაბამისად, ვალდებულებაც და პასუხისმგებლობაც. შეიძლება ამ ჯგუფმა გარკვეული თანხის აკრეფვა დაავალოს აღნიშნულ დროებით ხელმძღავნელს, შეიძლება ამ ფულით სხვა ქალაქში წასვლა და რაღაცის ჩამოტანა დაავალოს, რაც ყველა ამ საქმეში მონაწილის ინტერესებშია. ანუ, აქ ხდება ამ ჯგუფის თითოეული წევრის მიერ თავიანთი უფლებამოსილების ამ ერთი პიროვნებისათვის დელეგირება, გადაცემა. სწორედ ამგვარ დელეგირებას ვახდენთ ჩვენ არჩეულ პრეზიდენტზე, დეპუტატზე და .. პირდაპირ თუ ირიბად ნებისმიერ სახელმწიფო მოხელეზე, რომლებმაც ჩვენი ინტერესები უნდა დაიცვან, რისთვისაც ჩვენ ვაგროვებთ გარკვეულ თანხებს სხვადასხვა გადასახადების სახით. მაგ,; საშემოსავლო, მოგების, დღგ, აქციზი და ..

ჩვენს მიერ მოტანილ მაგალითში,  (პირველ ნაწილში ჩვენ მოტამილი გვქონდა სააქციო საზოგადოების მაგალითი) თუ გჯუფის მიერ არჩეული პირი არ შეასრულებს ჯეროვნად მისთვის მინდობილ სამუშაოს, შეიკრიბება ეს ჯგუფი და გადაირჩევს, ხოლო თუ ზარალი მიაყენა საერთო საქმეს, - აანაზღაურებინებენ მას და .. იგივე პრინციპი მოქმედებს სახელმწიფოს შემთხვევაშიც, უბრალოდ აქ მასშტაბებია გაცილებით დიდი და შესაბამისად, საკითხები და მიმართულებებიც განუზომლად ბევრია. ამიტომ, შემსრულებელიც და მაკონტროლებელიც ხალხის სახელით მოქმედებს. აქედან გამომდინარე, თუ ხალხი ეჭვს გამოთქვამს მაკონტროლებელი ორგანოს გადაწყვეტილებების მართლზომიერებაში, კეთილსინდისიერებაში, მაშინ ხალხს, ადამიანთა გარკვეულ რაოდენობას, სრული უფლება აქვს თანამდებობის პირის მიმართ დააყენოს მინიმუმ უნდობლობის საკითხი. შემდეგი მსჯელობის საკითხია მისი დასჯა, დაჯარიმება და ..

დემოკრატიული სახელმწიფოს მართვის პრინციპებზე საუბარი არჩევნების ჩატარების დემოკრატიული პრინციპების ჩამოყალიბებით იმიტომ დავიწყეთ (იხ. ჟურ. `ახალი ეკონომისტი~, #2, 2013.), რომ სწორედ არჩევნებით იწყება ხალხის მოტყუების პირველი ეტაპი, სადაც ხელოვნურად გაჰყავთ სასურველი კანდიდატები (პრეზიდენტი, პარლამენტის წევრები. . . ), რომლებიც წერენ მათთვის სასურველ `კანონებს~ და სათითაოდ გვანადგურებენ, თუკი წინ გადავეღობეთ სიმართლის თქმითა და სამართლიანობის აღდგენის მოთხოვნით. ამიტომ, უპირველესი მოთხოვნა უნდა იყოს კონსტიტუციური ცვლილება, სულ რაღაც ერთი მუხლის ჩასწორება და მის შესაბამისობაში სხვა მუხლისა და ნორმატიული აქტების მოყვანაა საჭირო, პირველ ეტაპზე. ესაა კონსტიტუციის მე-5 მუხლის 1 პუნქტი, რომელიც უნდა ჩამოყალიბდეს შემდეგი ფორმულირებით:

`მუხლი 5.

1. საქართველოს სახელმწიფო ხელისუფლების წყაროა ხალხი, რომელიც უფლებამოსილია აირჩიოს და გადაირჩიოს, საჭიროების შემთხვევაში კი გაათავისუფლოს თანამდებობიდან ნებისმიერი სახელმწიფო მოხელე, რომელიც სახელმწიფო ბიუჯეტიდან იღებს დაფინანსებას~.

პრეზიდენტი, რომელიც უარს იტყვის აღნიშნულ საკონსტიტუციო ცვლილებაზე, ხალხისათვის პრეზიდენტის გადარჩევის უფლების მიცემაზე, ის პრეზიდენტი უზურპატორია.

პარლამენტარი, რომელიც უარს იტყვის საკონსტიტუციო ცვლილებაზე იმის შესახებ, რომ პარლამენტის წევრი შეიძლება გადარჩეულ იქნეს ამომრჩველის მიერ ნებისმიერ დროს, ამომრჩეველთა უბრალო უმრავლესობით, გამოდის, რომ ისიც უზურპატორია.

იმისათვის, რომ ქვეყანაში, კერძოდ კი საქართველოში, დავამყაროთ რეალური დემოკრატია, რაზეც ზემოთ გვქონდა საუბარი, პირველ რიგში კონსტიტუციაში შესაცვლელია რიგი მუხლები, მხოლოდ დემოკრატიული მართვის პრინციპებიდან გამომდინარე. (საერთოდ კი ბევრი მუხლია შესაცვლელი) ესენია:

1. მუხლი 5. Pუნქტი 1., რაზედაც უკვე ვისაუბრეთ;

2. მუხლი 52,  პუნქტი 1. სადაც წერია: `საქართველოს პარლამენტის წევრი არის სრულიად საქართველოს წარმომადგენელი, სარგებლობს თავისუფალი მანდატით და მისი გაწვევა დაუშვებელია.~

ჯერ ერთი საკითხავია, რას გულისხმობს `თავისუფალი მანდატი~, როცა ის ხალხის მანდატით, ხალხის რწმუნებულებით არის შესული. `თავისუფალი მანდატი~? რაუფლის რწმუნებულია? მეორეც, `მისი გამოწვევა დაუშვებელია~-, არჩევა თუ შეიძლება გადარჩევა რატომ არ შეიძლება?, მაგრამ სწორედ აქ არის `ძაღლის თავი~ დამარხული, სწორედ რომ საკუთარ ინტერესებზეა მორგებული ყველაფერი. დავაკვირდეთ ინტერესთა ჯაჭვს: საარჩევნო კომისიას ნიშნავს, (ვითომ `ირჩევს~), პრეზიდენტი და პარლამენტი, საარჩევნო კომისია კი `ირჩევს~ პრეზიდენტსა და პარლამენტს, დიახ საარჩევნო კომისია `ირჩევს~, ანუ პირდაპირ რომ ვთქვათ, იმდენ ქულას უწერს მისთვის სასურველ კანდიდატებს, რომ გაიმარჯვონ, ეს უკანასკნელნი კი `კანონებს~ ისე `აცხობენ~, როგორც მათ აწყობთ: `თავისუფალი მანდატი~, `გაწვევა დაუშვებელია~ და .. ინიშნავენ მაღალ ხელფასებს, ლობირებენ საკუთარ ბიზნესებს და .. ამიტომაც არის მთელი 20 წელზე მეტი წლის მანძილზე ერთი და იგივე სახეები, რომლებიც სათავისოდ ირგებენ კანონსაც, ცესკოსაც, თანამდებობასაც და .. აბა დაინტერესდით და მოიკითხეთ როგორ ცხოვრობენ ისინი, სად დადიან, რითი ერთობიან. . .

ერთ-ერთ ტელე-გადაცემაში ითქვა, რომ `ნაციონალური მოძრაობის~ ერთ-ერთმა ლიდერმა იურისტებს დაავალაო: მე არ ვარ იურისტი, მაგრამ გავალებთ, კანონები ისე დაწეროთ, რომ მინიმუმ 5 წელი ჩვენ ვიყოთ ხელისუფლებაშიო. ეს რამდენად სიმართლეა, არც უარყოფა შეგვიძლია და არც დადასტურება, მაგრამ ლოგიკურად თუ ვიმსჯელებთ, მათი ხელისუფლების ქმედებები, ცვლილებები კონსტიტუციასა და კანონებში, სწორედ ამისკენ მიუთითებს.

3. მუხლი 75.

ვნახოთ დღეისაათვის (2013 . სექტემბერი) მოქმედი კონსტიტუციის მიხედვითრა შემთხვევაში შეიძლება პრეზიდენტის გადარჩევა ან გადაყენება.

`მუხლი 75

1. საქართველოს პრეზიდენტი ხელშეუვალია. თანამდებობაზე ყოფნის დროს არ შეიძლება მისი დაპატიმრება ან სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემა.

2. პრეზიდენტის მიერ კონსტიტუციის დარღვევის, სახელმწიფოს ღალატისა და სისხლის სამართლის სხვა დანაშაულის ჩადენის შემთხვევაში პარლამენტს კონსტიტუციის 63- მუხლითა და ორგანული კანონით დადგენილი წესით შეუძლია თანამდებობიდან გადააყენოს პრეზიდენტი, თუ:

) კონსტიტუციის დარღვევა დადასტურებულია საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით;

) სახელმწიფო ღალატისა და სისხლის სამართლის სხვა დანაშაულის შემადგენლობის ნიშნები დადასტურებულია უზენაესი სასამართლოს დასკვნით.~ 

ჩვენი კომენტარი: საკონსტიტუციო სასამართლო და უზენაესი სასამართლო, ორივე პრეზიდენტის დანიშნულია. არც ერთი მას არ გასწირავს.

ახლა ვნახოთ ფორმულირება, რომელიც ძალაში შევა 2013 წელს ახალი პრეზიდენტის არჩევის შმდეგ:

`[2. პრეზიდენტის მიერ კონსტიტუციის დარღვევის ან მის ქმედებაში დანაშაულის შემადგენლობის ნიშნების არსებობის შემთხვევაში პარლამენტს შეუძლია კონსტიტუციის 63- მუხლითა და კანონით დადგენილი წესით თანამდებობიდან გადააყენოს პრეზიდენტი.~

 ეს მუხლი ძალაში შედის 2013 წლის ოქტომბრის მორიგი საპრეზიდენტო არჩევნების შედეგად არჩეული პრეზიდენტის მიერ ფიცის დადების მომენტიდან. აღნიშნული ცვლილება შეტანილია 2010 წლის 15 ოქტომბერს.

ჩვენი კომენტარი: თუ ეს შესაძლებელია ოქტომბრის არჩევნების შემდეგ, რატომ არ შეიძლებოდა ეს მუხლი ამოქმედებულიყო ამ ცვლილების მიღებისთანავე? პასუხი მარტივია: იმიტომ, რომ მას (მიხეილ სააკაშვილს) არ აწყობდა. სხვა მოტივაცია არ არსებობს. მისი საპრეზიდენტო ვადის გასვლის შემდეგ კი, ახალი პრეზიდენტის გადაყენების უფლება აქვს პარლამენტს, თუმცა `საკითხი დასკვნისათვის გადაეცემა უზენაეს სასამართლოს ან საკონსტიტუციო სასამართლოს~. პრინციპში ამ მუხლთან საკამათი არ გვექნება, თუ მიღებული იქნება ჩვენს მიერ შემოთავაზებული საკონსტიტუციო ცვლილებამუხლი 5, პირველი პუნქტი, ზემოთ ხსენებული ფორმულირებით და ამ პუნქტის შესაბამისობაში მოვა ყველა ის მუხლი და პუნქტი, რომელიც ეწინააღმდეგება აღნიშნულ ფორმულირებას.

დასასრულს, დღეისათვის განსაკუთრებით აქტუალურია ხალხის მიერ ძალაუფლების ხელში აღება, რადგან უნდობლობაა გამეფებული არა მხოლოდ ყოფილი ხესისუფლების მიმართ, არამედ მოქმედი ხელისუფლების მიმართაც და .. ოპოზიციური პარტიების მიმართაც, რაც ნამდვილად არ არის საფუძველს მოკლებული. ამდენად, მკაცრად უნდა დადგეს ორი უმთავრესი საკითხი:

1. ლოზუნგით - `მთელი ძალაუფლება ხალს!~ უნდა მოვითხოვოთ საკონსტიტუციო ცვლილება (მუხლი 5 პუნქტი 1)  ჩვენს მიერ შემოთავაზებული ფორმულირებით;

2.  საარჩევნო კოდექსი უნდა გამარტივდეს და  კომისიის წევრების არჩევა მოხდეს ადგილზე ჩვენს მიერ შემოთავაზებული სქემის მიხედვით. (ჟურ. `ახალი ეკონომისტი~, #2 2013, გვ. 5-8)

აჯერადაც `იმედი მაქვს, თქვენ მე გამიგეთ.~

ღმერთი ფარავდეს სრულიად საქართველოს!

 

ლოიდ ქარჩავა

29.09.2013.

29 ივლისი 2017წ

დემოკრატიული სახელმწიფოს მართვის პრინციპები (I ნაწილი)

(ნაწილი I: არჩევნების ჩატარების დემოკრატიული პრინციპები)

 

როგორც ირკვევა, ზოგადად, მთელს მსოფლიოში ყველა ემხრობა იმ იდეას, რომ დემოკრატია ყველაზე ცივილური ფრომაა. სხვათა შორის, დემოკრატიის ერთგვარ ნიშნებს ჩვენ ვხვდებით პირველყოფილი თემური წყობილების რღვევის მიჯნაზე, როცა საკითხი ხმის პირდაპირი მნიშვნელობით წყდებოდა. მოწინააღმდეგეები დადგებოდნენ სხვადასხვა მხარეს და რომელი მხარეც უფრო ხმამაღლა იყვირებდა, ის მხარე ითვლებოდა გამარჯვებულად. ანუ, იმ მხარის აზრი იყო მიღებული. შესაძლოა, ხმის მიცემა სწორედ აქედან მოდის. უბრალოდ დაიხვეწა პროცედურები და ტექნოლოგიები. კომუნისტების დროსაც კი, თითქოს ხალხი ირჩევდა დეპუტატებს, მაგრამ სინამდვილეში ეს ასე არ ხდებოდა, რაც ყველამ კარგად ვიცით. იდეა რა თქმა უნდა, სწორია, მაგრამ მთავარია, ვის როგორ ესმის ამ იდეის განხორციელება.

რაში მდგომარეობს თვითონ დემოკრატიის არსი?

მკითხველს მოეხსენება, რომდემოკრატია” ბერძნული სიტყვაა, სადაცდემოს” - ხალხს ნიშნავს, “კრატოს” - კანონს, ძალას. თანამედროვე გაგებით დემოკრატია ესაა სახელმწიფო მართვის ფორმა, როდესაც მთელი ძალაუფლება უშუალოდ ხალხს ან მათ წარმომადგენლებს ეკუთვნით. დემოკლრატიის უმთავრესი მოთხოვნააარჩევითობა და მოკლევადიანობა. გარდა ამისა, ცნებადემოკრატია” მოიცავს მთელ რიგ უფლებებსა და თავისუფლებებს, რომელთაც ბუნება ანიჭებს ყოველ ადამიანს განურჩევლად მისი რასული, ეთნიკური, კონფესიური, რელიგიური, სოციალური, იდეოლოგიური თუ სხვა კუთვნილებისა. [http://ka.wikipedia.org/wiki /დემოკრატია]

მესმის, ძალიან კარგადაც, რომ სრული ჭეშმარიტება და სრული დემოკრატია ძნელი მისაღწევია, მაგრამ შევეცდები, ავხსნა და ჩამოვაყალიბო დემოკრატიული სახელმწიფოს მართვის პრინციპები. არ გამოვრიცხავ და წინასწარ ვაცხადებ, ჩემს მოსაზრებებს მოწინააღმდეგეები ნამდვილად ეყობა, განსაკუთრებით მათი მხრიდან, ვისაც გარანტირებული აქვს ადგილები მთავრობაში თუ პარლამენტში და ცდილობენ შეინარჩუნონ იგი. ვიღაცას კარგი ურთიერთობები აქვს დამყარებული მათთან და .. ანუ პირადი ინტერესებიდან გამომდინარე და არა სახელმწიფოებრივი ინტერესებიდან გამომდინარეა. ზოგმა შეიძლება ფიზიკურად არარეალურად ჩათვალოს მისი განხორციელება და უტოპიურიც კი უწოდოს მას. მოკლედ, ყოველგვარ მოსაზრებასა და გამოხმაურებას ველოდებით, მაგრამ მაინც გვინდა დავაფიქსიროთ ჩვენი შეხედულებები, რომელიც გარკვეული ანალიზის შედეგად ჩამოგვიყალიბდა და სრულიად რეალურად გვეჩვენება. და აი, რა გვაქვს მხედველობაში:

ბუნებრივია, რომ ხალხი ვერ იქნება ყველაფრის გადამწყვეტი და შემსრულებელი. ხალხმა უნდა შეარჩიოს და აირჩიოს თავიანთი წარმომადგენლები (საპარლამენტო, ადგილობრივი), რომლებიც თავიანთი რიგებიდან ან საზოგადოებიდან შეარჩევენ და დანიშნავენ აღმასრულებელ ხელისუფლებას. ლოგიკურად თუ მივყვებით, დემოკრატიული მმართველობის მშენებლობა არჩევნებით უნდა დავიწყოთ!

არჩევნები დემოკრატიულად რომ ჩაატარო, საჭიროა შესაბამისი, დემოკრატიულ პრინციპებზე აგებული საარჩევნო ნორმატიული აქტი. .. კანონი. ანუ დღევანდელი მდგომარეობით - `საქართველოს საარჩევნო კოდექსი~. ის კი ნამდვილად შესაცვლელია. ჩვენ შევეცდებით, ჩამოვაყალიბოთ მხოლოდ პრინციპები, რომელიც აუცილებელია დემოკრატიული არჩევნების ჩასატარებლად.

დავიწყოთ საარჩევნო კომისიის დაკომპლექტებით. დღევანდელი მდგომარეობით, ცენტრალური საარჩევნო კომისიის (ცესკო) 5 წევრს პრეზიდენტი წარუდგენს პარლამენტს, ხოლო ეს უკანასკნელი ირჩევს მათ. ხოლო 7 წევრს კი ნიშნავენ პოლიტიკური პარტიები. ცესკოს თავმჯდომარის არჩევა ხდება საქართველოს პრეზიდენტის წარდგინებით, ცესკოში პარტიების მიერ დანიშნული წევრების ან საქართველოს პარლამენტის მიერ. რაც ჩვენი ღრმა რწმენით არასწორია, უფრო სწორად, არადემოკრატიულია. თუმცა უნდა აღინიშნოს, რომ წინა საარჩევნო კოდექსებთან შედარებით გაკეთიშობილებულია. მოკლედ, ჩვენი მოსაზრება ასეთია:

სარჩევნო კომისიების დაკომპლექტება უნდა დაიწყოს ქვევიდან, საზოგადოების მხრიდან, და არა ხელისუფლების მხრიდან. საარჩევნო კომისიის მთავარი დანიშნულებაა არჩევნების ჩატარება კანონით განსაზღვრული პროცედურების დაცვით, და შემდეგ ხმების დათვლა, რაც დიდ და სპეციალურ განათლებას არ მოითხოვს. საჭიროა საარჩევნო კოდექსის მიხედვით არჩევნების პროცედურების ცოდნა და ყველაზე მთავარიხმების დათვლა.

არჩევნების არსი, ბუნება და თავისებურებები. სანამ არჩევნების არსის განხილვაზე გადავალთ, მინდა ერთი ეპიზოდი გავიხსენო ჩემი სტუდენტობის პერიოდიდან: II კურსიდან, შემოდგომაზე, თსუ ბაგების სტუდქალაქში გადავედი საცხორებლად. მაშინ სტუდენტური თვითმმართველობა ახალი შემოღებული იყო. ყველა კორპუსში იქმნებოდა სტუდენტური საბჭო (სტუდსაბჭო), რომელიც წყვეტდა ფაქტობრივად სტუდედნტების ჩასახლება-გასახლების საკითხებს. სტუდქალაქის ადმინისტრაცია, კომენდატები და სხვა პირები მატერიალური პასუხისმგებლები იყვნენ ძირითადად. ინფორმაციისთვის იმასაც მოგახსენებთ, რომ სტუდენტები, ასევე, დასაქმებული იყვნენ ხელფასიან სამუშაოზე, დარაჯებად, დამლაგებლებად, ელექტრიკოსად, დურგლად, ლიფტიორად და .. ამ სტუდქალაქში ცხოვრებიდან 1-2 თვეში V კორპუსის სტუდსაბჭოს წევრად შემიყვანეს. ამ კორპუსში სტუდენტთა რაოდენობა 800-ზე მეტი იყო. ასევე, დაახლოებით 1-2 თვეში V კორპუსის სტუდსაბჭოს თავმჯდომარე გაერთიანებული სტუდსაბჭოს თავმჯდომარედ გადაიყვანეს. V კორპუსში კი სტუდსაბჭოს თავმჯდომარის მოვალეობის შესრულება მე დამევალა. ხოლო აქედან 1 თვეც არ იყო გასული, რომ სტუდსაბჭოს ახალი თავმჯდომარის არჩევის საკითხი დადგა. სტუდქალაქის ხელმძღვანელობისა და გაერთიანებული სტუდსაბჭოს მხრიდან წამოვიდა შემოთავაზება, რომ ჩვენ შენს კანდიდატურას წამოვაყენებთო. მე უარი ვუთხარი. ისინი თუ წამომაყენებდნენ სტუდსაბჭოს თავმჯდომარის კანდიდატად, ღია კენჭისყრაზე ყველანი ძალაუნებურად მომცემდნენ ხმას. ამიტომ, მე შევთავაზე დემოკრატიული არჩევნები ჩავატაროთ-მეთქი. გავამზადეთ ქაღალდის პატარა ნაჭრები და დავურიგეთ სტუდსაბჭოს ყველა წვერს, რათა ფარულად ჩაეწერა მისთვის სასურველი კანდიდატურის სახელი და გვარი წინასწარი დასახელების გარეშე. ანუ, ნებისმიერს შეეძლო ნებისმიერი ჩაეწერა. სულ 14 ხმა იყო ჩემის ჩათვლით. მე თავი შევიკავე, ხმა გაუქმდა. თუმცა, შემეძლო ჩემი სახელი დამეწერა. 1-მა მიიღო 2 ხმა, ხოლო მე მივიღე 11 ხმა. ასე გავხდი მე-2 კურსის სტუდენტი სტუდსაბჭოს თავმჯდომარე და მთელი ოთხი წელი ახალი კანდიდატურა არავის წამოუყენებია, თუმცა ყოველწლიურად ტარდებოდა არჩევნები. დავამატებ იმასაც, რომ ამ ხნის მანძილზე არც ერთი საჩივარი არ ყოფილა ჩემს წინააღმდეგ.

რაში მდგომარეობს ამ მაგალითის არსი? რატომ გავაკეთე ეს?

საქმე იმაშია, რომ თუ ის ხალხი არ გაფასებს, ვინც უნდა აგირჩიოს და ვისთანაც უნდა ითანამშრომლო, მაშინ როგორ ურთიერთობაში უნდა იყო მთთან? ზოგიერთებს ეს არ ადარდებს, მათთვის მთავარია, რაიმე სარგებელი ნახონ, სანამ გაუვათ, იტყუებიან, ცრუ დაპირებებს იძლევიან და .. ძლიერი, მართალი და პატიოსანი ადამიანი ამას არ იკადრებს. ვინმეს თუ შეუძლია ერთი მაგალითი მაინც მოიტანოს, როცა მსოფლიო ჩემპიონი კრივში, ჭიდაობაში და .. ჯიბეში დანით დადიოდეს და მით უმეტეს, მას ეს გამოეყენებინოს ქუჩაში ჩხუბის დროს. რა თქმა უნდა, არა! იმიტომ, რომ მას ეს არ სჭირდება! ქუჩაში გამვლელი უბრალო ადამიანი მისთვის მოწინააღმდეგე არ არის, რადგან მისი ძალა რამდენჯერმე აღემატება ჩვეულებრივი ადამიანის ძალას. მაგრამ, ქურდბაცაცა ნაძირალები სწორედ დანითა და ნებისმიერი საშუალებებით ქალსა და ბავშვსაც კი გაიმეტებენ სასიკვდილოდ, თუ მას რაიმე გროში აღმოაჩნდება ჯიბეში თუ საფულეში. სწორედ ასეთი ქურდბაცაცაა ისვინც საარჩევნო ხმებს იპარავსთუნდაც მოსყიდვით იღებს მას. ამგვარი უამრავი სამარცხვინო ფაქტების მომსწრენი ჩვენ თვითონ ვართ ბოლო 20 წლის მანძილზე. პატიოსანი და ძლიერი პოლიტიკოსი კი, ამას არ იკადრებს.

არჩევნების არსი იმაში მდგომარეობს, რომ საზოგადოების გარკვეულ ნაწილს სწორედ ამავე საზოგადოების რჩეულმა უნდა უხელმძღვანელოს, რჩეულმა თავისი ცოდნით, გამოცდილებით, და რაც მთავარიაკეთილსინდისიერებით. იმისათვის, რომ ხელმძღვანელმა საზოგადოების ინტერესები გაითვალისწინოს და დაიცვას იგი, ის თვითონ უნდა იყოს ამ საზოგადოების ნაწილი, უნდა ესმოდეს მათი და როგორც მათივე წიაღიდან წამოსულს, უნდა სტკიოდეს მათი სატკივარი.

არჩევნების ბუნება კი ისაა, რომ დემოკრატიული პრინციპით, ანუ ხალხის, საზოგადოების მიერ მოხდეს მისივე წიაღიდან ხელმძღვანელის წამოყენება და არჩევა.

არჩევნებს, ისე როგორც ნებისმიერ მოვლენას გარკვეული თავისებურებები ახასიათებს, რაც შეიძლება გამოწვეული იყოს იმით, თუ ვინ ვის ირჩევს. მაგალითად, არჩევნების ერთგვარი სახეა სუფრაზე თამადის არჩევაც კი. მაგრამ ამასაც თავისი ნიუანსები აქვს, იმისდა მიხედვით, თუ რა ხასიათისაა სუფრა, _ ქორწილი, ბავშვის შეძენა, დაბადების დღე, ქელეხი, კორპორაციული სადილი, მეგობრების თავყრილობა და ..

ახლა ლოგიკური განვითარება მივცეთ პოლიტიკური არჩევნების ბუნებას და თავისებურებასთან ერთად მთლიან კონტექსტში განვიხილოთ იგი. ჩემს ულამაზეს სოფელშინაკიანში, სოფლის ხელმძღვანელის არჩევნების საკითხი რომ დადგება, იქ კანდიდატურის წამოყენების უფლება არ ექნება თბილისიდან ან ქუთაისიდან ჩასულ კაცს, თუნდაც პროფესორი იყოს იგი, რადგან ის ადგილობრივი მკვიდრი არ არის. ხოლო, ვინაიდან ადგილობრივი მკვიდრი არ არის, მას არც ესმის და არც სტკივა იქაური სატკივარი. იქ სწორედ და მხოლოდ ადგილობრივი ადამიანი უნდა იყოს არჩეული ადგილობრივების მიერ. სწორედ ასე უნდა მოხდეს საქართველოს ყველა (რამდენიმე ათას) სოფელში, თუ თემში, არჩევნები, რაც იქნება სახელმწიფოს მშენებლობის უმტკიცესი ფუნდამენტი. განსაკუთრებული შემთხვევაა დედაქალაქის მერის არჩევნები. (ამას მერე ჩავამატებ) თუმცა, იურიდიულად და თეორიულად დასაშვებია ჩასული კაცის წამოყენებაც კანდიდატად, თუ მოსახლეობის სურვილი იქნება. პოლიტიკური გადაწყვეტაა საჭირო ეთნიკურად არაქართველი მოქალაქეებით დასახლებული თვითმმართველობის ერთეულებში. ამიტომ, ამ საკითხს აქ არ შევეხებით.

იმისათვის, რომ არჩევნები ობიექტურად ჩატარდეს, საარჩევნო კომისია უნდა იყოს ობიექტურად დაკომპლექტებული. ობიექტურობისთვის საჭიროა, რომ კონკრეტული საარჩევნო კომისია შეირჩეს იმავე საზოგადოებიდან და იმავე საზოგადოების მიერ, რომელმაც უნდა აირჩიოს ხელმძღვანელი. საარჩევნო კომისიების ყველაზე ქვედა რგოლში, - საარჩევნო უბანში, კომისიის წევრების არჩევა შემდეგნაირად შეიძლება  მოხდეს: მაგალითად, სოფლის შემთხვევაში პარიტეტის, თანასწორობის დაურღვევლობის გამო მიზანშეწონილად მიგვაჩნია თითო უბნიდან დასახელდეს უბნის ნდობით აღჭურვილი თითო კანდიდატი. დასახელებულ რამდენიმე (კენტი) კანდიდატს შორის ერთმანეთში მოხდება ხელმძღვანელის, ანუ საუბნო კომისიის თავმჯდომარის არჩევა. ეს შეიძლება ფარული, სულაც ჩვენს მიერ ზემოთ მოყვანილი მაგალითის მსაგავსად, კანდიდატის დასახელების გარეშე ყველამ დაწეროს თავისი რჩეულის გვარი, ან ეს შეიძლება ღია ფორმითაც მოხდეს, თუ არ არის დაპირისპირება და კონფლიქტური სიტუაცია.

ამ საარჩევნო კომისიის მიერ მოხდება არჩევნების ჩატარება აღნიშნულ უბანში არსებული წესის მიხედვით. ესაა ერთ-ერთი ვარიანტი, თუმცა დახვეწაც შეიძლება. ჩვენ მხოლოდ დემოკრატიულ პრინციპებზე ვსაუბრობთ ამ შემთხვევაში.

გადავიდეთ მთავარზე, პოლიტიკაზე, ანუ ბალავარის შემდეგ ცოკოლი ამოვიყვანოთ და სოფლების საარჩევნო კომისიებიდან ცენტრალურ საარჩევნო კომისიამდე ავიდეთ, რითაც დავხურავთ არჩევნების პროცედურის ერთ-ერთ მთავარ სეგმენტს.

ვინ უნდა იყოს საარჩევნო კომისიის წევრი? როგორ დავაკომპლექტოთ კომისია?

დღევანდელი წესის მიხედვით, ცენტრალური საარჩევნო კომისიის წევრების დაკომპლექტებაზე ზემოთ მოგახსენეთ. ეს უკანასკნელი ნიშნავს საოლქო საარჩევნო კომისიის წევრებს, საოლქო საარჩევნო კომისია კისაუბნო საარჩვენო კომისიის წევრებს. რაც არადემოკრატიულია, რადგან კომისია იმის მხარესაა, ვინც ის დანიშნა. ამიტომაც ვღებულობთ ყოველთვის მთავრობის სასურველ შედეგებს, რადგან მთავრობის მიერ დაკომპლექტებული ცესკო ვერტიკალით ნიშნავდა თავის სასურველ კანდიდატურებს, რასაც დემოკრატიასთან საერთო არაფერი აქვს. შუახნისა და უფროს თაობას ახსოვს ცნობილი სიტყვები, - “იგებს ის, ვინც ხმებს ითვლის”. არადა უნდა მოიგოს იმან, ვინც ხმები მიიღო, და არა იმან, ვინც ხმები ”დათვალა”.

დემოკრატიის პრინციპებზე თუ ვსაუბრობთ, თვითონ საარჩევნო კომისია უნდა აირჩეს (კი არ დაინიშნოს) პირველ რიგში და ეს მთელს ქვეყანაში ერთდროულად დაიწყოს საუბნო საარჩევნო კომისიის წევრების არჩევით, დაახლოებით ჩვენს მიერ ზემოთ მოყვანილი ფორმით. არჩეული წევრები კი აირჩევენ თავმჯდომარეს. საუბნო საარჩევნო კომისიის თავმჯდომარეები აირჩევენ თავინთი რიგებიდან საოლქო კომისიის თავმჯდომარეს. საოლქო კომისიის წევრები, ასევე, საუბნო კომისიის რიგებიდან უნდა დაკომპლექტდეს, ხოლო საუბნო კომისიის წევრების შევსება მოხდება ახალი წევრებით, იგივე წესით, რაზეც ზემოთ გვქონდა საუბარისაოლქო კომისიის თავმჯდომარეები თავიანთი რიგებიდან აირჩევენ ცენტრალური საარჩევნო კომისიის იმ რაოდენობას, რასაც საჭიროება მოითხოვს - 11-15 კაცის შემადგენლობთ. დღეისათვის საარჩევნო კოდექსის მიხედვით ცესკო 13 წევრისაგან შედგება. ეს უკანასკნელი კი თავისი რიგებიდან აირჩევს თავმჯდომარეს.

ვფიქრობთ, სამართლიანი იქნება თუკი რეგიონებში არსებული საოლქო კომისიის თავმჯდომარეები შეარჩევნ თითო წევრს თავიანთი რიგებიდან. ეს იმიტომაც არის მიზანშეწონილი, რომ ისინი თავიანთ რეგიონებს კურირებასაც გაუწევენ არჩევნების დროს და უფრო ადვილად შეძლებენ ადგილებზე ურთიერთობებს. მეორეს მხრივ, ხელისუფლებას არ ექნება მათზე ზემოქმედების ბერკეტები. ბუნებრივია, იქნება მცდელობა, რომ აქაც მონახონგამოსავალი”, მაგრამ გონივრული და რაც მთავარია, სახელმწიფოებრივად მოაზროვნე ადამიანებმა უნდა იზრუნონ ამ ანტისახელმწიფოებრივი ქმნედების გასანეიტრალებლად.

სახელმწიფოებრივ აზროვნებაში ჩვენ ვგულისხმობთ აზროვნებას, როდესაც ადამიანი ფიქრობს არა პირადმე”-ზე, არამედ ქვეყნის ბედზე, საზოგადოებაზე. მით უფრო, არჩეული ადამიანი ვალდებულია ბევრი პირადული დათმოს იმ საზოგადოების სასარგებლოდ, რომელმაც ის აირჩია. იყო რჩეული და არჩეული, ეს პირველ რიგში ღირსების საკითხი უნდა იყოს, (და არა ფულის მოხვეჭის) რადგან ის ამ საზოგადოების სახე ხდება არჩევის დღიდან. არჩეული ადამიანი ხევისბერი გოჩასავით უნდა იყოს პასუხისმგებლიანი და სამართლიანი. ვისაც ესმის, ეს უდიდესი პასუხისმგებლობაა პირველ ყოვლისა, რადგან ადამიანები თავიანთი ბედის რაღაც ნაწილს განდობენ გარკვეული დროით. ეს მძღოლის პასუხისმგებლობას ჰგავს, რომელიც მართავს ავტომანქანას, სადაც რამდენიმე, თუნდაც ერთი ადამიანი უზის გვერდით. თუ მძღოლმა საბედისწერო შეცდომა დაუშვა და ხრამში გადაიჩეხა ან შემხვედრ ავტომობილს დაეჯახა, აქ მისი მგზავრიც ხომ მისი შეცდომის მსხვერპლი ხდება.

ამიტომ, დიდი სიფრთხილეა საჭირო წინამძღოლის არჩევისას, მათ შორის უპირველეს ყოვლისა, ხელისუფლების არჩევისას. ვფიქრობ, ისევ აქტუალური ხდება ლოზუნგი - მთელი ძალაუფლება ხალხს!” ამზე მეორე ნაწილში ვისაუბრებ უფრო დეტალურად.

იმედი გვაქვს, რომ მკითხველი სწორად გაიგებს ჩვენს გუწრფელ სურვილებს და ჩვენც აბრაამ ლინკოლნის სიტყვებით დავასრულებთ დღევანდელ წერილს: იმედი მაქვს, თქვენ მე გამიგეთ.”

ღმერთი გფარავდეთ მკითხველო, თქვენ და სრულიად საქართველოს!

ლოიდ ქარჩავა

04.07.2013. 

26 ივნისი 2017წ

ეკონომიკური საკითხები საქართველოს პატრიარქის გზავნილებში

ekonomikuri sakiTxebi saqarTvelos patriarqis gzavnilebSi

(saqarTvelos kaTolikos-patriarq ilia meoris

saSobao da saaRdgomo epistoleebis mixedviT)

saqarTvelos eklesiis saWeTmpyrobeli ilia meore ukve TiTqmis oTxi aTeuli welia ara marto saTaveSi udgas saqarTvelos avtokefalur eklesias, aramed warmoadgens qveynis upirveles moralur avtoritets, pirovnebas, romelsac udidesi wvlili miuZRvis saqarTvelos damoukideblobis mopovebisa da ganmtkicebisaTvis qarTveli xalxis mobilizebaSi, misi erovnuli energiis swori, RvTisTvis misaRebi gziT warmarTvaSi. igi dReisaTvis erTaderTi pirovnebaa marTlamdideblur samyaroSi, romelmac ara marto gamoatara, gamoarida sakuTari xalxi, samwyso totalur aTeizms, STabera da gaaZliera misi  rwmena, aramed mniSvnelovani wvlili Seitana damoukidebeli saxelmwifos mSeneblobasa da am qveynis Tanamedrove msoflio civilizaciaSi Rirseuli adgilis damkvidrebaSi. mis sityvas, qadagebas udidesi mniSvneloba aqvs da ara marto Cveni qveynis marTlmadidebeli mrevlisaTvis, aramed sxva konfesiis warmomadgenlebisaTvis, sazRvargareTis saxelmwifoTa xelmZRvanelebisa da oficialuri pirebisTvis.

gansakuTrebuli aRniSvnis Rirsia is saaRdgomo da saSobao epistoleebi, romlebiTac saqarTvelos patriarqi weliwadSi orjer mimarTavs Tavis mrevls udidesi qristianuli dResaswaulebis dadgomasTan dakavSirebiT. aRniSnul epistoleebSi saeklesio cxovrebis sakiTxebTan erTad ganxilulia sazogadoebis materialuri da sulieri cxovrebis umniSvnelovanesi sakiTxebi, problemebi, romlebic awuxebs sazogadoebas da romelTa gadaWris gzebs igi Tavisi sulieri moZRvaris rCeviTa da locva-kurTxeviT eZebs. maTze saubrisas da qadagebisas patriarqi xSirad iSveliebs ara marto wminda wignis calkeul nawilebs, saeklesio avtoritetebisa da wmindanebis gamonaTqvamebs, aramed im adamianTa Sexedulebebsac, romlebmac Rrma kvali datoves msoflio civilizaciis, mwerlobisa da mecnierebis ganviTarebaSi, biznesis sferoSi (konfuci, platoni, sulxan-saba orbeliani, vaJa-fSavela,  hegeli, henri fordi,   jorj vaSingtoni,  ivane javaxiSvili, Salva nucubiZe, pavle ingoroyva, dimitri uznaZe  da mravali sxva).

am epistoleebSi Camoyalibebuli mosazrebebi erTdroulad aqtualuricaa, radgan exmianebian mocemuli momentisaTvis qveynisaTvis, „erisa da berisaTvis“ saWirboroto sakiTxebs, da maradiulic, radganac exebian adamianis rwmenisa da ufalTan damokidebulebis sakiTxebs misi qmedebis nebismieri, maT Soris ekonomikuri aspeqtiT ganxilvisas. isini Seicaven mkafio rekomendaciebs  adamianis adgilis, misi unar-Cvevebis gamovlenis realizaciis Taobaze axali,  globaluri ekonomikisa da axali teqnologiuri da mecnieruli miRwevebis pirobebSi.

patriarqis epistoleebSi saeklesio cxovrebis sakiTxebTan erTad tradiciulad didi yuradReba eqceva ekonomikis, ekonomikuri urTierTobebis, Sromis, warmoebisa da simdidris urTierTdamokidebulobisa da ganpirobebulobis sakiTxebs, maT mimarTebas sulierebasTan da rwmenasTan.

patriarqi gansakuTrebiT xazs usvams drois mniSvnelobas, mis  swrafwarmavlobas da misi racionalurad, gonivrulad, sikeTis sakeTeblad gamoyenebis aucileblobas. igi iSveliebs solomon brZenis naTqvams, „nu iqadi xualisa dRisaTs, rameTu ara uwyi, rasa Sobs Semomsuleli dRe“ (igav. 27, 1); xazs usvams, rom adamianma ar unda daxarjos dro wvrilmanebze, ar unda miejaWvos materialur samyaros (saSobao epistole, 1985), rom  „miwiersa da yoveldRiurze zrunvam ar unda dagvaviwyos suli da sulieri kultura, radgan usulod nebismierma miRwevam SeiZleba dakargos fasi da TviT adamianis sawinaaRmdegod miimarTos“ (saaRdgomo epistole, 1986). igi araerTgzis ubrundeba aRniSnul Temas, xazgasmiT aRniSnavs ra, rom  „ubeduria, vinc dros ar iyenebs da ar icis misi fasi. dakarguli fuli SeiZleba ipovo, darRveuli megobroba ganaaxlo, Seryeuli janmrTeloba aRidgino, SegiZlia iyido, gayido da kvlav iyido saxli, miwa, qoneba, magram ar arsebobs SesaZlebloba imisa, rom daibruno dakarguli dro. ver daibruneb verc erT wuTs, sikeTis qmnis gareSe uqmad Cavlils“. (saSobao epistole, 1991).

patriarqis gansakuTrebul yuradRebas uTmobs ekonomikas, da adamianTa Sromas, Sromis kulturis, eTikis, mniSvnelobas ara marto keTildReobisa da arsebobis uzrunvelyofis, aramed sulierebis kuTxiTac. Sromas igi ganixilavs adamianuri bednierebis pirobad -  „rodesac ufalma akurTxa adamis modgma ofliT TvisiT moepovebina puri arsobisa, es iyo ara dasja, aramed - dalocva“  (saSobao epistole, 1994). yvelanairi Sroma sapatioa, radganac „adamianis harmoniuli ganviTarebisaTvis aucilebelia rogorc inteleqtualuri, ise SemoqmedebiTi da fizikuri Sroma“ (saSobao epistole, 2010).  “sworad rom vicxovroT, fizikuri, inteleqtualuri da sulieri Sroma unda SevuTavsoT erTmaneTs” (saaRdgomo epistole, 2016).patriarqi Seagonebs mrevls, Tu „raoden sasiamovnoa SromiT daRla, Tu misi nayofi sikeTis momtania da sixaruls aniWebs sxvebs“ (saaRdgomo epistole, 1997). igi daufaravad acxadebs, rom mSoblebi, romlebic arideben, ar aswavlian Svilebs Sromas, Sromisadmi siyvaruls, am ukanasknelT daTvur samsaxurs uweven, didi borotebas Cadian, radganac maT cxovrebisaTvis moumzadebels toveben (iqve).

is, rom Sromis mizani da Sedegi marto keTildReobis miRweva ar aris da rom igi sulier ganviTarebasac, srulyofasac  uwyobs xels, rom Sromis yoveldRiur wesad miCneva Semoqmedma dagvisaxa, xazgasmulia patriarqis TiTqmis yovel epistoleSi.

gansakuTrebuli aRniSvnis Rirsia is garemoeba, rom dasaqmeba da Sroma  warmoadgens patriarqis zrunvis sagans ara marto sazogadoebis rigiTi wevrebisaTvis, aramed TavisuflebaaRkveTili pirebisa da patimrobidan gaTavisuflebuli adamianebisTvisac. igi pirdapir mimarTavs xelisuflebas: „kargi iqneba, cixeebSi Seiqmnas samuSao adgilebi, sadac isini SeZleben Tavisi niWisa da SesaZleblobebis gamoyenebas. realizebuli adamiani ki sazogadoebisaTvis nakleb saSiSia“ (saaRdgomo epistole, 2012). igi saero xelisuflebas imasac miuTiTebs, rom aucilebelia mimagrebis da sxva alternatiuli sasjelebis amoqmedeba im patimarTa mimarT, romelnic saSiS damnaSaveebs ar warmoadgenen.

mrevlisadmi mowodeba ar Semoifargleba mxolod Sromis mniSvnelobisa da siqvelis aRniSvniT. patriarqis mkafiod, calsaxad mouwodebs mrevls iniciativis gamoCenisaken. exlandeli Taoba aRar cxovrobs totalitarul sazogadoebaSi, romelSic yvelafers  xelisufleba wyvetda, xolo adamiani am gadawyvetilebis mxolod meqanikuri aRmsrulebeli rCeboda. Sesabamisad, axla sxva droa da kerZo iniciativis gareSe SeuZlebelia cxovreba (ix. saSobao epistole, 1999). 

gansakuTrebiTia misi mowodeba, mimarTva axalgazrdebisadmi: Tu Tqven srulad gamoavlenT Tqvens inteleqts, Tqvens gonebriv Tu fizikur SesaZleblobebs, sikeTis momtani iqnebiT qveynisaTvisac da sakuTari TavisTvisac (saSobao epistole, 1996). mowodeba calsaxaa: RvTisgan boZebuli niWis gamovleniT uzrunvelyaviT dovlaTis warmoeba da gamoxateT mzaoba sxvebis daxmarebisaken.

 patriarqi iZleva warmatebis formulasac: ar SeuSindeT marcxs. Tu erT saqmeSi ar gagimarTlaT, xeli mohkideT meores. kargad gaacnobiereT Tqveni SesaZleblobebi, SeiswavleT Tqvenive Tavi, nu iqnebiT sxvisi daxmarebis momlodine, gamoiCineT sazrianoba da warmatebas aucileblad miaRwevT. (ix. saSobao epistole, 1999). amasTan, igi aqcents akeTebs warmatebaSi, nebismieri problemis daZlevaSi  sakuTari Zalebis rwmenaSi, Sinagan mobilizaciaSi, SeupovrobaSi.„uSromelad miRebuli Tanxa baraqas ver gamoiRebs. daxmareba, investiciebi, kreditebi saWiroa, magram mTavari ar aris. mTavaria Cven TviTon daviwyoT Sroma...“ (saaRdgomo epistole, 2000). igi imowmebs ioane oqropiris naTqvams, rom Tavisi sizarmaciT zarmaci arRvevs RvTaebriv wesrigs da araraobad aqcevs Tavis yofas. dovlaTis Seqmnas da gacemas aqvs  mkafio pozitiuri Sedegi - dovlaTis Semqmneli da gamcemi  xeli carieli ar darCeba, „zarmacis xels siRaribe moaqvs, muyaiTisas ki - simdidre“ (igav. 10, 4). (saSobao epistole, 1995).

 patriarqis gansakuTrebuli yuradRebis sagans warmoadgens sofeli da soflis meurneoba. aRniSnulze cnobilia misi mosazrebebi saqarTvelos sasazRvro zolSi specialuri dasaxlebebis formirebis Taobaze. aseve didi yuradRebas uTmobs patriarqi ekologiurad sufTa produqtebis warmoebis sakiTxs da zogadad agraruli seqtoris maRali standartebis uzrunvelyofas, rogorc  qveynis simdidris SenarCunebisa da momavali Taobis janmrTelobis uzrunvelyofis pirobas (ix. saSobao epistole, 2007; saSobao epistole, 2009; saaRdgomo epistole, 2011, saaRdgomo epistole, 2012 da sxv.). patriarqi xazs usvams, saqarTvelo yovelTvis iyo da „kvlavac unda gaxdes vazisa da xorblis qveyana.  Cveni winaprebisTvis Rvino da puri macxovris xorcisa da sisxlis simbolos ukavSirdeboda da, amitomac qarTvel glexs maTdami yovelTvis gansakuTrebuli damokidebuleba hqonda da gansakuTrebuladac uvlida; da es unda aRdges“ (saSobao epistole, 2009). es mowodeba naTqvamia im xelisuflebis  dros, romelmac scada fuladi kompensaciis sanacvlod moexdina mosaxleobis waxaliseba vazis asaCexad. am naTqvams aqtualoba ar daukargavs dReisTvisac, rodesac agraruli seqtori xelisuflebis mxridan gacilebiT meti  yuradRebiT sargeblobs. gamosasworebelia xorbliT TviTuzrunvelyofis (adgilobrivi warmoebis Tanafardoba moxmarebasTan) donis (8 procenti) CamorCena yurZnis TviTuzrunvelyofis donesTan (141 procenti).  mdgomareobis gamosworebis gzebs patriarqi xedavs ara marto agraruli seqtoris xelSemwyob saxelmwifo politikaSi, (saxelmwifo dotaciebi, sarwyavi wyliTa da saZovrebiT uzrunvelyofa, raionebSi ufaso sakonsultacio centrebis amoqmedeba...), aramed mosaxleobis aqtiurobaSic - janmrTelobisTvis mavne produqciaze uaris TqmaSi,  miwis damuSavebasa da mcire sawarmoebis SeqmnaSi.samwuxaroa, magram faqtia, rom dReisTvis saqarTvelos Semoaqvs soflis meurneobis kvebis produqtebis 80%; arada qveyanas aqvs realuri SesaZlebloba imisa, rom srulad daakmayofilos mosaxleobis moTxovnileba da mis gatanazec ifiqros. amisTvis ki, unda gaZlierdes rogorc ojaxuri meurneobebi da waxalisdes sxva kerZo iniciativebi; adgilze unda aSendes gadamamuSavebeli mcire sawarmoebi, Seiqmnas meqanizebuli jgufebi, romlebic soflebs moemsaxurebian”. (saaRdgomo epistole, 2016)

patriarqi farTo propagandas uwevs mowinave msoflio gamocdilebas soflis meurneobis organizebisa da mowinave teqnologiebis gamoyenebas. yuradRebis miRma ar rCeba is saintereso gamocdileba, rac sasoflo kooperativebis formirebis mxriv gavrcelebulia israelSi kibucebis saxiT.

Tavis epistoleebSi patriarqi araerTgzis ubrundeba iseT mniSvnelovan sakiTxsac, rogoricaa ganaTlebada am sferoSi dasaqmebulTa Sromis anazRaureba. aniWebs ra udides mniSvnelobas maswavleblis Sromas, uwmindesi pirdapir acxadebs, rom yvelaze didi xelfasi, nebismieri profesiis adamianebTan SedarebiT, pedagogebs unda hqondeT, radgan isini ayalibeben qveynisa da eris momavals da ar arsebobs amaze metad sapasuxismgeblo sxva profesia... aq unda mivizidoT yvelaze niWieri kadrebi, iseTni, romelnic gamorCeulni iqnebian ara marto codniT, aramed, upirveles yovlisa, Rrma rwmeniT, siyvaruliT, didi moTminebiT da sxva keTili TvisebebiT, rasac Semdeg isini TavianT moswavleebs gadascemen (ix. saaRdgomo epistole, 1991; saaRdgomo epistole, 2007, da sxv.).  amasTan, igi xazs usvams, rom ar SeiZleba am sferoSi, pedagogad SemTxveviTi adamianebi muSaobdnen.

unda iTqvas, rom patriarqi ar Semoifargleba mxolod saSualo da umaRlesi ganaTlebis sferoSi dasaqmebulebisa da maTi uzrunvelyofis sakiTxebiT. igi problemas kidev ufro afarToebs da imave konteqstSi ganixilavs mecnierebis, rogorc moRvaweobis sferosa da am saqmeSi inteligenciis rolis mniSvnelobas da maTdami Sesabamisi mopyrobis aucileblobas. „mecnierebis ganviTarebis gareSe qveyanas ara aqvs momavali, radgan eris sulierebisa da ganaTlebisa erT-erT umTavres Zalas swored isini (mecniereba da inteligencia. - i.a.; l.q.) warmoadgenen“. (saSobao epistole, 2010).

ilia meore mouwodebs pedagogebs, rom skolaSi yofnis periodSi moswavleebi xSirad  ataron sawarmoebsa da samecniero dawesebulebebSi, raTa maT garkveuli warmodgena SeeqmnaT ama Tu im saqmianobaze. „skolaSi bavSvma aucileblad unda SeiTvisos raime xeloba, romelic mas mTeli sicocxlis manZilze gamoadgeba. arCeuli specialoba unda ainteresebdes moswavles da unda iyos iseTi, rom am xelobiT, saWiroebis SemTxvevaSi, irCinos Tavisi Tavic da ojaxic“  (saaRdgomo epistole, 1991). aRniSnul sakiTxs igi TiTqmis yvela epistoleSi exeba. amasTan, ganaTlebas igi ganixilavs ufro farTod, vidre skolis institutia, mas igi ukavSirebs garemos Secnobis, gaTavisebisa da urTierTobis, kavSiris damyarebis   process.

SeiZleba iTqvas, rom patriarqis am mowodebis pasuxs, Tumca ramdenadme dagvianebuls, warmoadgens saqarTvelos ganaTlebisa da mecnierebis saministros mier 2015-2016 saswavlo wlidan saqarTvelos sxvadasxva regionis 221 sajaro skolis  moswavleebSi samewarmeo, dagegmvisa da organizebis unar-Cvevebis ganviTarebis xelSemwyobi sagnis „mewarmeobis safuZvlebi“ danergvis procesi. sagani  moswavleebs daexmareba arCevanis gakeTebaSi, Tu rogor SeiZleba idea gadaiqces Semosavlis momtan, TviTgamoxatvis, TviTdasaqmebisa da sxvebis dasaqmebis konkretul saqmianobad, profesiis arCevasTan dakavSirebiT swori gadawyvetilebis miRebis damxmare saSualebad.

ilia meore xazgasmiT aRniSnavs ganaTlebis, mecnierebisa da axali teqnologiebis mniSvnelobas ekonomikuri progresisa da Tanamedrove qarTuli saxelmwifos formirebisaTvis. uwmindesis sityvebiT, „warmatebiT mxolod is erebi da saxelmwifoebi viTardebodnen, romlebic alRos uRebdnen drois moTxovnebs“ (saaRdgomo epistole, 2006).

amasTan, patriarqis epistoleebSi xazgasmulia, rom ganaTlebis, gansakuTrebiT  mecnierebisa da teqnologiebis ganviTareba Sesabamisi sulierebisa da pasuxismgeblobis gareSe seriozuli safrTxeebisa da riskebis matarebelia TviT am pirovnebisa da mTeli sazogadoebisaTvis. igi aRniSnavs, rom „adamiani ... sulierad moumzadebeli Sexvda mecnierul aRmoCenebs. pirovnebis sulieri ganviTarebis procesi metad CamorCa teqnikur progress da radgan erTi meores ar ganapirobebs, dairRva wonasworoba; aman ki warmoSva saSiSroeba da Cven winaSe daayena mravali gadauWreli problema“ (saSobao epistole, 1993; ix. agreTve saaRdgomo epistole, 2002). ilia meore xazs usvams, rom „mecnierebam da teqnikam axali gzebi da saSualebebi gamoavlina adamianis ganviTarebisaTvis. mTeli ubedureba isaa, rom am mecnierul miRwevebs kacobrioba sulierad da moralurad moumzadebeli Sexvda da sikeTis nacvlad igi zogierTma borotebis saTaved aqcia“. (saSobao epistole, 1984).

patriarqi mimarTvis adresati mrevlTan erTad, rogorc wesi, saxelmwifo da xelisuflebis institutebicaa. erTerTi aseTi mimarTva xelisuflebisadmi saSualo fenis Camoyalibebisa da mcire da saSualo biznesis ganviTarebisaTvis xelSewyobis Taobazea (ix. saSobao  epistole, 1999; saaRdgomo epistole,  2002 da sxv.) saSualo fenas  ilia meore saxelmwifos dasayrdenad, xolo mewarmeobis ganviTarebas - drois moTxovnad da Cveni gadarCenis pirobad miiCnevs. igi pirdapir mouwodebs xelisuflebas - gaaTavisuflos damwyebi mewarmeni droebiT gadasaxadebisagan, riTac mouxsnas maT warumateblobis kompleqsi da gauRvivos saqmis interesi (saSobao epistole, 1999). SeRavaTiani  da dotaciuri kreditebis sakiTxebs igi araerTgzis Seaxsenebs  xelisuflebis da mouwodebs am ukanasknels amgvari nabijiT mosaxleobis mxardaWeris aucileblobaze (ix.: saaRdgomo epistole, 2011; saaRdgomo epistole 2012 da sxv.). 

Tavis epistoleebSi patriarqi iZleva am mimarTulebiT  warmatebis formulas, gasaRebs: warmatebas rom miaRwio, mcirediT, SeiZleba iTqvas, umniSvneloTi unda daiwyo, gamocdileba TandaTan SeiZino da saqmianoba gaafarTovo. maSin iqneba wamowyeba realuri da imedis momcemi.

patriarqis yuradRebis miRma ar rCeba iseTi movlena, rogoricaa adamianTa ndobiT manipulireba da sakuTari miznebisTvis misi gamoyeneba. gansakuTrebiT xSiria aseTi movlenebi gardamaval periodSi, romlis drosac  mosaxleobis umravlesoba „Tavidan ver erkveva situaciaSi, alRos naklebad uRebs movlenebs da yrmasaviT ususuri da mimndobi xdeba maT mimarT, vinc winamZRolis funqciebs sTavazobs“ (saSobao epistole, 2000). aseTi damokidebuleba ara marto miuRebelia eklesiisaTvis, aramed seriozuli zianis momtanic biznesis ganviTarebisa da warmatebis miRwevisaTvis. faqtobrivad, patriarqi amxels adamianis iseT naklovanebas, romelsac biznesis warmoebis sferoSi (da ara marto) TaRliToba hqvia da iZleva gafrTxilebas, rom „materialuri azrovnebis mqone pirovneba bednierebas mxolod momxveWelobaSi hpovebs, WeSmariti morwmune ki, - mowyalebis gacemaSi“  (saaRdgomo epistole, 2013).

adamianur sisusted miiCnevs qarTuli eklesiis saWeTmpyrobeli damokidebulebas azartuli TamaSebisadmi, saTamaSo biznesisadmi, romelsac mravali adamianis ojaxuri simSvide, keTildReoba da, janmrTeloba da TviT sicocxlec ki Seuwiravs. problemis miseuli xedva da negatiuri Sedegis simZimis aRweriloba gangaSis zarebiviT gaismis da „erisa da beris“ swraf da adeqvatur reagirebas saWiroebs:  „es saqmianoba ... biujetisTvis, albaT, momgebiania, magram igi imdenad uaryofiTi movlenaa, rom bevr qveyanaSi saerTod akrZalulia. CvenTan ki mas bolo dros internet-samorinec (kazino) daemata.

Tu Cveulebriv samorineSi (kazinoSi) asaks yuradRebas aqceven da garkveuli Tanxis qona aucilebelia, internet-sivrceSi es SezRudva ar arsebobs; adamianebi, gansakuTrebiT axalgazrdebi, romelTac isedac mcire finansebi aqvT, cdunebas ver umklavdebian da did valSi da did problemebSi vardebian.

katastrofulad izrdeba maTi ricxvi, romelnic mijaWvulni gaxdnen am sacdurze; bevrma qoneba dakarga, mravali ojaxi daingra, zogma Tavic moikla...

vfiqrobT, xelisuflebam Tavisi sityva unda Tqvas am mimarTulebiT, da SesaZleblobisamebr, daicvas qveynis awmyo da momavali“ (saaRdgomo epistole, 2015).

patriarqis wuxils adasturebs statistikac: mxolod bolo oTx weliwadSi (2015 wels 2011 welTan SedarebiT) saTamaSo biznesis brunva saqarTveloSi  TiTqmis xuTjer gaizarda da 2 miliard lars miaRwia,  rac qveynis SinameurneobaTa TiTqmis ori Tvis Semosavlis ekvivalenturia. 

ganvlili aTwleulebis manZilze patriarqis mier bevri mowodeba, SeniSvna, survili ekonomikasa da biznesTan mimarTebaSi ganxorcielda, bevri mowodeba da xedva jerac elis xelisuflebisa da sazogadoebisagan adeqvatur reagirebas.  SeiZleba iTqvas, rom imisda mixedviT, Tu ramdenad swrafad, droulad da srulmasStabianad xdeba mis qadagebebsa da epistoleebSi Camoyalibebuli Sexedulebebisa da rekomendaciebis gaTvaliswineba, SeiZleba vimsjeloT saqarTvelos nebismieri xelisuflebis ara marto eklesiisa da misi saWeTmpyrobelisadmi damokidebulebisa da pativiscemis Taobaze, aramed maT mier miRebuli gadawyvetilebebisa da marTvis efeqtianobazec.

patriarqis epistoleebi ara marto Cveni qveynis sulieri kulturis mniSvnelovan SenaZensa da Zegls, aramed faqtobrivad qarTuli saxelmwifosa da qarTveli eris, marTlmadidebeli mrevlis dasayrdens warmoadgenen sakuTari ganviTarebis veqtorisa da msoflio civilizaciaSi Rirseuli adgilis damkvidrebisaTvis Ziebis procesSi.

 

2016 wlis aprili                     

 

wyaro:

sruliad saqarTvelos kaTolikos patriarqis, mcxeTa-Tbilisis mTavarepiskoposis, biWvinTisa da cxum-afxazeTis mitropolitis ilia II epistoleni. - Tbilisi, 2016. 

 IX საერთაშორისო  სამეცნიერო კონფერენციის მოხსენებათა კრებული.          ქუთაისი, 2016 წლის 22-23 ოქტომბერი, გვ. 15-20.

საბჭოს წევრები

ლოიდ ქარჩავა


საქართველოს მეცნიერთა საბჭოს თავმჯდომარე


2008-2011 - დოქტორანტურა, ბიზნესის ადმინისტრირების დოქტორი (2011) გრიგოლ რობაქიძის სახელობის უნივერსიტეტი.

1983-1990 - თბილისის ივ. ჯავახიშვილის სახელობის ახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტი. კვალიფიკაციაეკონომისტი, სპეციალობა - სტატისტიკა.     

სამსახურეობრივი საქმიანობა:

09/2016 - დღემდე - ()იპ `საქართველოს მეცნიერთა საბჭოს~ თავმჯდომარე.

02/2015-05/2016 - თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია ეკონომიკური პოლიტიკის საქალაქო სამსახური შტატგარეშე თანამშრომელი მეწარმეობის საკითხებში.

06/2014-01/2015 - საქართველოს მთავრობის კანცელარია, ეკონომიკური საბჭოს აპარატის ეკონომიკური განვითარების სამსახურის მრჩეველი (I კატეგორია). 

2014 - საქართველოს ეროვნული უნივერსიტეტის ასოცირებული პროფესორი.                   

09/2011 - დღემდე - კავკასიის საერთაშორისო უნივერსიტეტის ასოცირებული პროფესორი.                   

10/2008-05/2014 - .. `ხალიკ ბანკი საქართველოს~ კანცელარიის სამმართველოს უფროსი.                

08/2008-05/2014 - .. `ხალიკ ბანკი საქართველოს~ სამეთვალყურეო საბჭოს მდივანი.

02/2008-08/2008 - .. `ხალიკ ბანკი საქართველოს~ კორპორატიულ საქმეთა დეპარტამენტის უფროსი მენეჯერი.

11/2006-დღემდე - საერთაშორისო სამეცნიერო-პრაქტიკული ჟურნალის `ახალი ეკონომისტი~ დამფუძნებელი და მთავარი რედაქტორი.

06/2003 - დღემდე - არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირი `ქარჩა~  პრეზიდენტი.

01/2003-12/2003 - ჟურნალ `ნიანგის~ გამომცემელი და პასუხისმგებელი მდივანი.                      

08/2002-დღემდე - გამომცემლობა შპს `ლოი~- დამფუძნებელი და დირექტორი.                                   

1999-2007-თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონიმიკის ფაკულტეტის ლექტორი.

1997-2001 - იაპონური ფირმა `მარუბენი~ წარმომადგენელი საქართველოში.

05/1997-03/1999 - საქართველოს პრეზიდენტის სახელმწიფო კანცელარიის საფინანსო-საბიუჯეტო და საკრედიტო პოლიტიკის განყოფილების სახელმწიფო მრჩეველი.

01/1996-05/1997 - საქართველოს პრეზიდენტის სახელმწიფო კანცელარიის რეგიონალური ეკონომიკური განყოფილების სახელმწიფო მრჩეველი.

04/1994-12/1995 - საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის ეკონომიკურ საკითხთა სამთავრობო კომისიის (ეკონომიკური საბჭოს) პასუხისმგებელი მდივანი - წამყვანი სახელმწიფო მრჩეველ(სამუშაო ჯგუფის ხელმძღვანელი).

02/1993-04/1994 - საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის ეკონომიკური რეფორმების შტაბის სახელმწიფო მრჩეველი.

09/1990-01/1993 - რუსთავის / `აზოტი~ საგეგმო-ეკონომიკური განყოფილებისკონომისტი.                                  

კურსებში მონაწილეობა:

01-02/1996 - მაკროეკონომიკის კურსები (JICA-`ჯაიკა~) - იაპონიის საერთაშორისო თანამშრომლობის სააგენტო, ტოკიო, იაპონია.

05/1992 - თანამედროვე მენეჯმენტი დიდ ორგანიზაციებში, ქიმიკოსთა საკავშირო ინსტისტუტი, მოსკოვი, რუსეთის ფედერაცია.

04/1991 - საბაზრო ეკონომიკის თავისებურებანი, ქიმიკოსთა საკავშირო ინსტისტუტი, მოსკოვი, რუსეთის ფედერაცია.

11-12/1990 - საბაზრო ეკონომიკაზე გადასვლის გზები, ქიმიკოსთა საკავშირო ინსტისტუტი, მოსკოვი, რუსეთის ფედერაცია.

სხვა საზოგადოებრივი დატვირთვა:

1987-1990 - თსუ ბაგების სტუდქალაქის სტუდსაბჭოს თავმჯდომარე.

2012 - დღემდე - საქრთველოს ბიზნესის მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილი წევრი.

2013 - დღემდე - საქართველოს ფაზისის მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილი წევრი.

2012 - დღემდე - სტუ- სამეცნიერო-პრაქტიკული ჟურნალის `ბისნეს-ინჟინერინგის~ რედკოლეგიის წევრი.

2013 - დღემდე - ეკონომიკური და სოციალური ანალიტიკური ჟურნალის `The Caucasus~, რედკოლეგიის წევრი.

2014 - დღემდე - საქართვერლოს ბიზნესის მეცნიერებათა აკადემიის ჟურნალის `მოამბის~ რედკოლეგიის წევრი.

2016 - დღემდე - ევროპული უნივერსიტეტის სამეცნიერო ჟურნალის `გლობალიზაცია და ბიზნესის~ რედკოლეგიის წევრი.

სამეცნიერო შრომები:

1993 `როგორ გავხდეთ ბიზნესმენი~, `მაცნე~, 176გვ., თბ.;

2006 `გამოჩენილ ბიზნესმენთა სამეწარმეო ცხოვრებიდან~, `ლოი~, 296 გვ., თბ.

2010`გამოჩენილ ბიზნესმენთა სამეწარმეო ცხოვრებიდან~, `ლოი~, 296 გვ., თბ., მეორე გამოცემა.

2012 -  `ბისნესკომუნიკაციები~, `ლოი~, 328 გვ., თბ.

2012 `კომუნიკაციები საერთაშორისო ბიზნესში~ (ლექციების კურსი`ლოი~, 328 გვ. თბ.

2013 `ბიზნესგარემოს გაუმჯობესების პერსპექტივები საქართველოში~, `ლოი~, 72 გვ., თბ.

1990-2016 - 50-ზე მეტი სამეცნიერო და პუბლიცისტური სტატიების ავტორი.

ასევე, არის რამდენიმე წიგნის რედაქტორი, რედკოლეგიის წევრი, რეცენზენტი.

უნარ-ჩვევები:        

Windows; Word; Exes; Internet; PageMaker 7; InDesign; Corel; Photoshop.

ავტომანქანის მართვის საერთაშორისო მოწმობა

ენები:               ქართული, რუსული, ინგლისური.

განახლებულია, 2016 წლის 11 დეკემბერი.

გოჩა თუთბერიძე

 


გვარი

თუთბერიძე

სახელი

გოჩა

დაბადების ადგილი და თარიღი

1961 წლის 3 დეკემბერი, ხობი

ეროვნება

ქართველი

ოჯახური მდგომარეობა

დაოჯახებული

მიმდინარე მისამართი

23, შენგელაიას  ქ. თბილისი, საქართველო

ტელ:

61 09 84; 8 99 10-00-36 (მობილური) gocha_tutberidze@yahoo.com

Gocha.tutberidze@tsu.ge

 

სამუშაო ადგილი:

 

მისო  „ქართული კრედიტი“ 


განათლება:

 

აკადემიური ხარისხი

ეკონომიკის მეცნიერებათა კანდიდატი;   დიპლომი Kg №027875

20.07.2009-20.09.2009

ბრემენის უნივერსიტეტი - გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკა
DAAD-ის სტიპენდია

1994-1995

დოიჩე ბანკი  - გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკა
კარლ დუისბერგის სახელობის სტიპენდია 

1991 - 1992

მაინცის გუტენბერგის სახელობის უნივერსიტეტი - გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკა
DAAD-ის სტიპენდია

1985-1988

საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ეკონომიკისა და სამართლის ინსტიტუტი

ასპირანტურა

1980-1985

თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი

 

  პროფესიული გამოცდილება:

  

2009

 მისო ქართული კრედტი
აღმასრულებელი დირექტორი

2007-2009

 

თსუ ასო ირებული პროფესორი ეკონომიკისა და ბიზნესის ფაკულტეტის დეკანის მ.შ. მოადგილე
 

 

2005-2007

 
ბიზნესის მართვის ბიურო
დირექტორი

2002 - 2005

სს კომერციული ბანკი ქართული ბანკი
დირექტორი

2001 - 2002

სს კომერციული ბანკიკავკასიონი
გენერალური დირექტორი

2000 - 2001

საქართველოს ეროვნული ბანკი
საბანკო ზედამხედველობისა და რეგულირების სამმართველოს უფროსის მოადგილე
1999 – 2000
საქართველოს ეროვნული ბანკი
დოკუმენტური ზედამხედველობის განყოფილების უფროსი
1995 – 1999
საქართველოს ეროვნული ბანკი
საერთო ზედამხედველობის განყოფილების უფროსი

1993 - 1994

საქართველოს ეროვნული ბანკი
სვალუტო რეგულირების განყოფილების უფროსი

1990 - 1993

საქართველოს პარლამენტთან არსებული ჟურნალ „ეკონომიკა“
საერთო განყოფილების რედაქტორი

1988-1993

საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ეკონომიკისა და სამართლის ინსტიტუტი

მეცნიერ-თანამშრომელი

 აკადემიური გამოცდილება:

 

თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი
ლექციების კურსი საბანკო მენეჯმენტი, ინვესტიციების ორგანიზაცია და დაფინანსება, ფინანსური სისტემა და საბანკო ანგარიშგება, კორპორაციის ფინანსები
თბილისის ეკონომიკურ ურთიერთობათა სახელმწიფო ინსტიტუტი
ლექციების კურსი საბანკო მენეჯმენტი 

თბილისის პაატა გუგუშვილის სახელობის უნივერსიტეტი

ლექციების კურსი საბანკო მენეჯმენტი

 

გამოქვეყნებული შრომები:

 

`О некоторых условиях реализации полного хозяйственного расчета~ saqarTvelos ssr mecnierebaTa akademiis ekonomikis institutis Sromebi, Tbilisi, 1989 

 `koncernis ekonomikur-iuridiuli Sinaarsis Sesaxeb~ Jurnali `ekonomika~ 1992 #12;

`komerciuli bankebis kapitalis sakmarisobis sakiTxisaTvis~ saqarTvelos erovnuli bankis samecniero-analitikuri Jurnali `banki~ 2000, #1;

`msoflio ekonomika me-20 saukunis dasasruls~ Jurnali `m/m ekonomika.,  2000, #4;

`Как избежать конфликта интересов собственников и менеджеров банков~ – Аналитический Банковский Журнал 2001,  № 12 (79), декабрь, Москва;

`saqarTveloSi siRaribis daZlevis da ekonomikuri zrdis erovnuli programis Sesaxeb~, Jurnali m/m ekonomika 1999, #9 (58),

 

fuli da sabanko saqme, sagareo seqtori, evrokavSirisa dasaqarTvelos ekonomikuri urTierTobebi- 2006 wlis meore kvartali, ekonomikuri politikisa da samarTlebrivi sakiTxebis qarTul-evropuli centris (GEPLAC) kvartaluri gamocema., oqtomberi 2006. ww.geplac.org

 

fuli da sabanko saqme, sagareo seqtori, evrokavSirisa dasaqarTvelos ekonomikuri urTierTobebi- 2006 wlis mesame kvartli, ekonomikuri politikisa da samarTlebrivi sakiTxebis qarTul-evropuli centris (GEPLAC) kvartaluri gamocema., dekemberi 2006. ww.geplac.org

 

fuli da sabanko saqme, sagareo seqtori, evrokavSirisa dasaqarTvelos ekonomikuri urTierTobebi- 2006 wlis meoTxe kvartli, ekonomikuri politikisa da samarTlebrivi sakiTxebis qarTul-evropuli centris (GEPLAC) kvartaluri gamocema., marti 2007. ww.geplac.org

 

fuli da sabanko saqme, sagareo seqtori, evrokavSirisa dasaqarTvelos ekonomikuri urTierTobebi- 2007 wlis pirveli kvartli, ekonomikuri politikisa da samarTlebrivi sakiTxebis qarTul-evropuli centris (GEPLAC) kvartaluri gamocema., ivnisi 2007. ww.geplac.org

fuli da sabanko saqme, sagareo seqtori, evrokavSirisa dasaqarTvelos ekonomikuri urTierTobebi- 2007 wlis meore kvartli, ekonomikuri politikisa da samarTlebrivi sakiTxebis qarTul-evropuli centris (GEPLAC) kvartaluri gamocema., oqtomberi 2007. ww.geplac.org

 

fuli da sabanko saqme, sagareo seqtori, evrokavSirisa dasaqarTvelos ekonomikuri urTierTobebi- 2007 wlis mesame kvartli, ekonomikuri politikisa da samarTlebrivi sakiTxebis qarTul-evropuli centris (GEPLAC) kvartaluri gamocema., dekemberi 2007. ww.geplac.org

 

fuli da sabanko saqme, sagareo seqtori, evrokavSirisa dasaqarTvelos ekonomikuri urTierTobebi- 2007 wlis meoTxe kvartli, ekonomikuri politikisa da samarTlebrivi sakiTxebis qarTul-evropuli centris (GEPLAC) kvartaluri gamocema., Tebervali 2007. ww.geplac.org

 

fuli da sabanko saqme, sagareo seqtori, evrokavSirisa dasaqarTvelos ekonomikuri urTierTobebi- 2008 wlis pirveli da meore kvartli, ekonomikuri politikisa da samarTlebrivi sakiTxebis qarTul-evropuli centris (GEPLAC) kvartaluri gamocema.  oqtomberi 2008.  ww.geplac.org

 

saqarTvelos fulad-sakredito da sabanko seqtoris ganviTarebis makromaCveneblebis da inflaciis analizi 2008 wlis pirvel naxevarSi. saerTaSoriso samecniero konferencia: globalizacia da saqarTvelos ekonomikis mdgradi ganviTarebis perspeqtivebi. Tbilisi, 2008 wlis 22-24 oqtomberi.

 

r. kakulia, l. baxtaZe, g. TuTberiZe., korporaciis finansebi (saxelmZRvanelo) Tbilisi 2008.

 

  დამატებითი განათლება (Participation in Training and Workshops):

  

16.07.-10.08.2007

USAID-Strategic Technikal Assistance for Results with Training
 Strategic Planning and Organizational Management Training

12.03.-16.03. 2001

The National Bank of Georgia - USAID Bank Supervision and Enforcement Program, Booz-Allez&Hamilton Project
Risk Management 

02.10-06.10. 2000

The National Bank of Georgia - USAID Bank Supervision and Enforcement Program, Booz-Allez&Hamilton Project
Financial and Credit Analysis

17.06. 2000

USAID Banking Supervision Program
International Accounting Standards

29.04-03.05.1996

Bank of England, Centre for Central Banking Studies

Banking Supervision

December, 8, 1995

De Nederlandsche Bank

Banking Supervision

06.06–01.07.1994

Deutsche Bank

International Trade in Banking Sector

01.11.1993-12.11.1993

Carl Duisberg Gesellschaft e.V.

Social Market Economics

 

საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის, სამეცნიერო საბჭოს, სარედაქციო კოლეგიის წევრობა:

  1. 2000-2002 საქართველოს ეროვნული ბანკის სამეცნიერო-ანალიტიკური ჟურნალ „ბანკის“ რედკოლეგიის წევრი (http://www.nbg.gov.ge/Journal/b1/doc/b1_5.htm)
  2. ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკისა და ბიზნესის ფაკულტეტის საერთაშორისო რეფერირებადი და რეცენზირებადი სამეცნიერო–პრაქტიკული ჟურნალის „ეკონომიკა და ბიზნესის“ რედკოლეგიის წევრი
  3. საერთაშორისო რეფერირებადი და რეცენზირებადი სამეცნიერო-პრაქტიკული ჟურნალის „ახალი ეკონომისტი“ რედკოლეგიის წევრი (www.economisti.ge )

 

ენები:

 

ქართული

მშობლიური

რუსული

თავისუფლად

გერმანული

თავისუფლად

ინგლისური

არად

 

 

ინფორმაციის სისწორეზე პასუხისმგებელი ვარ:

 

/გ. თუთბერიძე/                                                          24.11. 2009 წელი

ნიკო ჩიხლაძე




სახელი, გვარი:          ნიკოლოზ ჩიხლაძე                            

დაბადების თარიღი:      29/06/1971

დაბადების ადგილი:     საქართველო, .ქუთაისი

2. მისამართი:                   ქუთაისი, ფოთის .#7

3. ტელ:                (0431) 24 71 74, 595 30 45 30 (ფიჭური)

                                       557  54 54 45 (ფიჭური)

4. ელ.ფოსტა:              chixi@mail.ru

5. განათლება და სამეცნიერო ხარისხები: ეკონომიკის მეცნიერებათა კანდიდატი (1997); ეკონომიკის მეცნიერებათა დოქტორი (2003); თეოლოგიის დოქტორი (2011).

5.1. სამეცნიერო წოდებები: აკ. წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სრული პროფესორი (2006-2010); თბილისის ივ. ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის წვეული პროფესორი (2010-2012); ქუთაისის უნივერსიტეტის პროფესორი (2006-დღემდე); აკ. წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი (2004-2010;  2014-დღემდე);

 

6. უნარ-ჩვევები:

  ენები:              ქართული              მშობლიური

                           რუსული                კარგად

                           ინგლისური          საშუალოდ

 

7. კომპიუტერული პროგრამები:     Word, Exell, MS-dos Officce

8. სამსახურებრივი გამოცდილება:

1993-1996      გაზეთბიზნეს-კურიერისდაქუთაისისეკონომიკური მიმომხილველი            

1994-1998     მართვის, ბიზნესის და სამართლის აკადემიური ცენტრის ქუთაისის                            

                       ფილიალის, ასისტენტი, მასწავლებელი, დოცენტი, კათედრის გამგე

1997-1998    იმერეთში საქართველოს პრეზიდენტის სახელმწიფო

           რწმუნებულის მრჩეველი

1998-2000   საქართველოს ეკონომიკის სამინისტროს იმერეთის მხარის 

            ეკონომიკის დეპარტამენტის თავმჯდომარის მოადგილე

2002-2005     ქუთაისის საინჟინრო ინსტიტუტის პრორექტორი

1998-2003     თბილისის ბიზნესის სახელმწიფო ინსტიტუტის ქუთაისის

                      ფილიალი, დოცენტი, კათედრის გამგე

1999-2004     ეკონომიკის სამინისტროს ეკონომიკური და სოციალური პრობლემების

                       / ინსტიტუტის ქუთაისის რეგიონული ცენტრის მეცნიერთანამშრომელი

2004-2006    ქუთაისის . მუსხელიშვილის სახელობის სახელმწიფო ტექნიკური 

                     უნივერსიტეტის მენეჯმენტის კათედრის პროფესორი

2004-2006      ქუთაისის აკ. წერეთლს სახელობის სახელმწიფო 

                     უნივერსიტეტის ეკონომიკური თეორიის კათედრის პროფესორი

2006-2010    აკ. წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სრული პროფესორი

2000-2010   იმერეთში საქართველოს პრეზიდენტის სახელმწიფო რწმუნებულის-  

                    გუბერნატორის ადმინისტრაციის რეგიონული განვითარების

                    სამსახურის უფროსი

2010-2013     . ქუთაისის მერის მრჩეველი ეკონომიკურ საკითხებში

2014-დღემდე ქ.ქუთაისის საკრებულოს საფინანსო-საბიუჯეტო კომისიის მთ. სპეციალისტი

2011-დღემდე    აკ. წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიზნესის, სამართლის

                         და სოციალურ მეცნიერებათა ფაკულეტეტის სადისერტაციო

                          საბჭოს თავმჯდოამრე

2006-დღემდე    ქუთაისის უნივერსიტეტის პროფესორი

20014-დღემდე  აკ. წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი

 

9. სამეცნიერო ხელმძღვანელობა/რეცენზენტობა:   

       

         7 დაცული სადოქტორო დისერტაციის ხელმძღვანელი;

 

10. სამეცნიერო ინტერესების სფერო:

       მაკროეკონომიკა, რეგიონული ეკონომიკა, მართლმადიდებლობის

       ეკონომიკური პრობლემები

  

11. პროგრამებსა და პროექტებში მონაწილეობა:

 

11.1. იმერეთში განხორციელებული TACIS-ის საერთაშორისო პროექტისსაქართველოში ადგილობრივი და რეგიონული მმართველობის განვითარება” (“Development of Local and Regional Government in Georgia”, SCR-E/111012/C/SV) გრძელვადიანი ექსპერტი საფინანსო-ეკონომიკურ საკითხებში (2001-2002 წლები).

 

11.2. გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის განვითარების პროგრამის (UNDP) “იმერეთში დემოკრატიული მმართველობის განვითარების ხელშეწყობა(“Support to Democratic Governance in Imereti Region of Georgia”-GEO/02/007) სასწავლო-საკონსულტაციო ცენტრის გრძელვადიანი ექსპერტი.

 

11.3. იმერეთის სამხარეო ადმინისტრაციის ადგილობრივი პროექტის ეკონომიკური ექსპერტიიმერეთის რეგიონის ეკონომიკური და სოციალური განვითარების 1998-2000 წლების პროგრამისშემუშავებაში

 

11.4. იმერეთის სამხარეო ადმინისტრაციის ადგილობრივი პროექტის ეკონომიკური ექსპერტიიმერეთის რეგიონის ეკონომიკური და სოციალური განვითარების 2003-2005 წლების პროგრამისშემუშავებაში.

 

11.5. ქუთაისის მერიის ადგილობრივი პროექტის ეკონომიკური ექსპერტი.ქუთაისის ეკონომიკური და სოციალური განვითარების 2005-2007 წლების პროგრამისშემუშავებაში.

 

11.6. საერთაშორისო ორგანიზაციაNational Endowment for Democrasy” (NED)-ის ფინანსური მხარდაჭერის შედეგად ასოციაციაღია საზოგადოება_ქუთაისის” (www.osgf.ge/transparentbudget) მიერ განხორციელებული პროექტისკონტროლი ადგილობრივ ბიუჯეტებზეექსპერტი (01/10/2004-30/09/2005).

 

11.7. საერთაშორისო ორგანიზაციაNational Endowment for Democrasy” (NED)-ის ფინანსური მხარდაჭერის შედეგად ასოციაციაღია საზოგადოება_ქუთაისის” (www.osgf.ge/transparentbudget) მიერ განხორციელებული პროექტისმოსახლეობის კონტროლი ადგილობრივ ბიუჯეტებზეექსპერტი (01/09/2002-01/08/2003).

 

11.8. საერთაშორისო ორგანიზაციაNational Endowment for Democrasy” (NED)-ის ფინანსური მხარდაჭერის შედეგად ასოციაციაღია საზოგადოება_ქუთაისის” (www.osgf.ge/transparentbudget) მიერ განხორციელებული პროექტისმოსახლეობის კონტროლი ადგილობრივ ბიუჯეტებზეექსპერტი (01/04/2006-30/03/2007).

 

11.9. “საქართველოსთან ურთიერთობის განვითარების პლათფორმა” – ქართულ-იტალიური პროექტი. ექსპერტი (2010-2011);

 

11.10. “იმერეთის განვითარების სტრატეგიის (2013-2017)” შემმუშავებელი ჯგუფის ხელმძღვანელი (სტრატეგია დამტკიცებულია საქართველოს მთავრობის 2012 წლის 5 სექტემბრის №1689 განკარგულებით)

 

11.11. “ქუთაისის განვითარების სტრატეგიის (2013-2017)” შემმუშავებელი ჯგუფის წამყვანი ექსპერტი

 

11.12. სასწავლო პროგრამადეცენტრალიზაცია და სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების პრობლემები”, პოლონეთი, ვარშავა, 2006 წლის 15-22 ოქტომბერი.

 

12. აკადემიების, სადისერტაციო საბჭოების, რედკოლეგიების წევრობა:

 

·         საქართველოს საინჟინრო აკადემიის ნამდვილი წევრი (2011 წლიდან); 

·         საქართველოს ეკონომიკურ მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილი წევრი (2013 წლიდან);    

·         ღვთისმეტყველების საერთაშორისო აკადემიის ნამდვილი წევრი (2012 წლიდან)

·         საქართველოს მეცნიერთა საბჭოს წევრი;

 

·         სამეცნიერო-პრაქტიკული ჟურნალის ეკონომიკური პროფილის

                          პასუხისმგებელი რედაქტორი;

·         სამეცნიერო-პრაქტიკული ჟურნალების:ეკონომიკა”,  სოციალური ეკონომიკა”, ”მენეჯმენტი და ბიზნესი”, ”ხანძთ”, „ბიზნესი და კანონმდებლობა”, „ახალი ეკონომისტი”, „საქართველოს ბიზნესის მეცნიერებათა აკადემიის მოამბე“, ინოვაციური  ეკონომიკა და მართვა“, „გლობალიზაცია და ბიზნესი“, GEORGIAN SCIENTIFIC NEWS”, ВИСНiК ДИТБ (უკრაინა), АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ЭКОНОМИКИ, СОЦИОЛОГИИ И ПРАВА” (რუსეთის ფედერაცია), JOURNAL OF TOURISM AND HOSPITALITY MANAGEMENT (USA), “OVIDIUS UNIVERSITY ANNALS. ECONOMIC SCIENCES SERIES” (ROMANIA) სარედაქციო კოლეგიის წევრი;

  

13. სამეცნიერო გრანტებში მონაწილეობა:

    

      საქართველოს პრეზიდენტის სტიპენდიატი _ ახალგაზრდა მეცნიერთა  

          მეორე ხარისხის საპრეზიდენტო სტიპენდია (2000-2003);

 

     / ფონდიღია საზოგადოება საქართველოსკანონის უზენაესობისა და საჯარო ადმინისტრირების პროგრამის მიერ გამოცხადებული საპრიზო კონკურსისგამჭვირვალე ბიუჯეტიგრანტის მფლობელი საუკეთესო საგაზეთო სტატიისათვის.

სტატიის სათაური: თვითმმართველი ბიუჯეტის გამჭვირვალობა: მითი თუ რეალობა?” (გაზ. “იმერეთის მოამბე”, #7-8, 2008 .)

 

       / 2008 წელს აკაკი წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტის შიგასაუნივერსიტეტო საგრანტო კონკურსში გამარჯვებული. პროექტის სახელწოდება საქართველოში სახელმწიფო და რეგიონული ინვესტიციური რისკის გაანგარიშების მეთოდის და მეთოდოლოგიის შემუშავება”.  ATSU/ 09213

 

     დ/ 2010 წელი. პროექტის TEMPUS “Prompting Internalization and Comparability Assurance in Higher Education” (EACEA) ექსპერტი.

 

     ე/ 2008-2010  UM _ JEP – 27200-2006 (GE) Application of Tuning Approaches in Georgia Higher Education System (Tuning Georgia); Eligibility period 1/9/2008- 31/8/2010. ეკონომიკური მიმართულების ექსპერტი

 

     ვ) Erasmus+ კვლევითი პროექტის Curriculum Reform for Promoting Civic Education and Democratic Principles in  Israel and in Georgia (573322-EPP-1-2016-IL-EPPKA2-CBHE-JP)” მკვლევარი

 

      ზ/ 2011 წლის შიდასაუნივერსიტეტო საგრანტო კონკურსის  ახალი სასწავლო დისციპლინისათვის შესავალი ეკონომიკასა და  ბიზნესში“  სასწავლო კურსის მომზადება“ გამარჯვებული - პროექტის ხელმძღვანელი (ქუთაისის უნივერსიტეტი).

 

     თ/ 2013 წლის შიდასაუნივერსიტეტო საგრანტო კონკურსისქ.ქუთაისის ბრენდირების კონცეფციის შემუშავება“ - გამარჯვებული - მთავარი ექსპერტი (ქუთაისის უნივერსიტეტი).

 

     ი/ 2015 წლის შიდასაუნივერსიტეტო საგრანტო კონკურსის „მარკეტინგული კვლევის შედეგები და რეკომენდაციები ტურიზმის სექტორში თვითმმართველი ქ. ქუთაისისთვის" გამარჯვებული - მთავარი ექსპერტი (ქუთაისის უნივერსიტეტი).

 

 

14. სამეცნიერო შრომები, მონოგრაფიები და სახელმძღვანელოები:

 

სულ  98 სამეცნიერო შრომის ავტორი. აქედან 14 წიგნის სახით არის გამოცემული.

      მათ შორის:

 

გამოცემული მონოგრაფიები, სახელმძღვანელოები (1999-2017):

 

1.  გადასახადები, გამოცდილება, პრობლემები.– ქუთაისი, “სარკმელი საქართველოსი”, 1999. (19 ნ. თ.)

2. ბიუჯეტების ჰარმონიზაციის პრობლემები სახელმწიფოს რეგიონულ პოლიტიკაში. ქუთაისი, “ქუთაისინფორმი”, 2001, (7 ნ.თ., თანაავტორობით, ავტორის წვლილი 4,5 ნ.თ.)

3.  РЕГИОНАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ЭКОНОМИЧЕСКИХ И ФИНАНСОВЫХ ОТНОШЕНИИ (на примере имеретинского региона).Кутаиси, Саркмели Сакартвелоси, 2003.   (19 п.л.)

4. საზღვარგარეთის ქვეყნების საგადასახადო სისტემები. ქუთაისი, ქუთაისის სახელმწიფო ტექნიკური უნივერსიტეტი, 2004.    (8,5 ნ.თ.)

5. ჩრდილოვანი ეკონომიკარეგიონული ასპექტები. ქუთაისი, ქუთაისის აკ. წერეთლის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, 2005.    (14 ნ.თ.)

6. ეკონომიკა. სავარჯიშოებისა და ტესტების კრებული. ქუთაისის სამართლისა და ეკონომიკის უნივერსიტეტი. „ქუთაისინფორმი“, 2006. (15 ნ.თ.)

7. ზოგადი ეკონომიკსი (ლექციების კურსი). ქუთაისის სამართლისა და ეკონომიკის უნივერსიტეტი. „ქუთაისინფორმი“, 2008. (13,5 ნ.თ.)

8. იმერეთის მხარის ეკონომიკური განვითარების პირობები და პერსპექტივები (15 ნ.თ, თანაავტორობით, ავტორის წვლილი 7,5 ნ.თ.). აკ. წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, 2009.  

9. ეკონომიკა და მართლმადიდებლური <